thetea.app · the encyclopedia Encyclopedia · School · Atlas · Pu-erh · Equipment EN · RU · · · · FR · ES · AR · DE · JA · KO
+61 more
thetea.app Browse all →

home · article

yún nán bái chá

yún nán bái chá · 云南白茶

I-Yunnan White Tea (云南白茶, Yúnnán báichá) iyisigaba setiye elimhlophe elikhiqizwa esifundazweni sase-Yunnan eningizimu-ntshonalanga ye-China kusetshenziswa amahlamvu ezinhlobo zamahlamvu amakhulu esihl

I-Yunnan White Tea (云南白茶, Yúnnán báichá) iyisigaba setiye elimhlophe elikhiqizwa esifundazweni sase-Yunnan eningizimu-ntshonalanga ye-China kusetshenziswa amahlamvu ezinhlobo zamahlamvu amakhulu esihlahla setiye (大叶种, dàyèzhǒng), wona kanye lawo ngokwesiko asetshenziselwa i-pu’er. Kumatiye amhlophe akudala ase-Fujian ahluke ngempela ngezinto zokusetshenziswa: ihlamvu elikhudlwana, elicebe ngama-polyphenol linikeza ukungena okuphawulekayo okugcwele futhi okumnandi. Isitayela sawo esidume kakhulu “Ukukhanya Kwenyanga” (月光白, Yuèguāng bái), kanti izimpande zomlando zibuyela etiyeni lasenkantolo lakwa-Qing elivela esifundeni sase-Jinggu. Njengesigaba semakethe esizimele, i-Yunnan white tea yasungulwa muva nje, ngeminyaka yawo-2000, ngenxa yokuthakasela okujwayelekile itiye elimhlophe kanye nokuguga kwalo, kodwa incike esikweni lendawo lakudala lehlathi elinamahlamvu amakhulu namhlophe. Namuhla ithatha indawo ephakathi phakathi kwesikole sase-Fujian setiye elimhlophe kanye nesiko lase-Yunnan lezinto zokusetshenziswa zamahlamvu amakhulu omisiwe elangeni.


1. Ukuhlukaniswa kanye Nemvelaphi:

  • Uhlobo: itiye elimhlophe (白茶, báichá), licutshungulwe kancane (ukubuna kuphela kanye nokomiswa).
  • Igama lesiShayina: 云南白茶 (Yúnnán báichá); kuhlu lwamanani — 云南早春白茶 (Yúnnán zǎochūn báichá), “i-Yunnan early spring white”.
  • Isikhundla: uhlobo/isitayela/isifunda ngaphakathi kwesigaba setiye elimhlophe.
  • Imvelaphi: isifundazwe sase-Yunnan (云南省, Yúnnán shěng), i-PRC.
  • Izifunda eziyinhloko: Pu’er (普洱, Pǔ’ěr), Lincang (临沧, Líncāng), Baoshan (保山, Bǎoshān), Xishuangbanna (西双版纳, Xīshuāngbǎnnà), Dehong (德宏, Déhóng).
  • Izinto zokusetshenziswa: izinhlobo zamahlamvu amakhulu ze-Camellia sinensis var. assamica.
  • Izitayela ezaziwayo: “Ukukhanya Kwenyanga” (月光白, Yuèguāng bái), ngezinye izikhathi igama elithi “Inhlitiyo Yenyanga” (月光美人, Yuèguāng měirén) liyavela.

Itiye elimhlophe e-China lilawulwa yizinga likazwelonke i-GB/T 22291 “Itiye Elimhlophe” (白茶), ngokomlando eligxile ezintweni zokusetshenziswa zase-Fujian kanye namazinga azo — Izinaliti Eziyisiliva (白毫银针, Báiháo Yínzhēn), I-Peony Emhlophe (白牡丹, Bái Mǔdān), i-Gongmei (贡眉, Gòngméi) kanye ne-Shoumei (寿眉, Shòuméi). I-Yunnan white tea iphinda ingqondo yalamazinga (imithombo kuphela, umthombo onehlamvu, ihlamvu), kodwa yenziwa ngesihlahla esihlukile, esinamahlamvu amakhulu, ngakho isimo sayo uma siqhathaniswa nezinga lakudala sivame ukuxoxwa, kanti abanye abakhiqizi bayibeka eqenjini lesifunda elihlukene.

2. Umlando kanye Nokubaluleka Kwamasiko:

  • Isibonelo somlando: ihlumela elinamahlamvu amakhulu namhlophe i-Yangta (秧塔大白茶, Yāngtǎ dàbáichá) elivela endaweni yase-Yangta, idolobha lase-Mingle (民乐镇, Mínlè zhèn), isifunda sase-Jinggu.
  • Itiye lasenkantolo: “Ama-Wiskey Amhlophe E-Dragon” (白龙须贡茶, Báilóngxū gòngchá), abenziwa ngalolu hlumela.
  • Inkathi: ukutshalwa kwe-Yangta kubhekiselwa embusweni ngaphansi kwesiqubulo sika-Daoguang (道光, Dàoguāng, 1821–1850) woBukhosi bakwa-Qing.
  • Isigaba sesimanje: ukwakheka kwesigaba kanye nokwenziwa kophawu lwaso — iminyaka yawo-2000.

I-Jinggu Dai and Yi Autonomous County (景谷傣族彝族自治县, Jǐnggǔ Dǎizú Yízú Zìzhìxiàn) esifundeni sase-Pu’er ithathwa njengendawo okwazalelwa kuyo i-Yunnan white tea: ihlumela lendawo elinemithombo emikhulu, enoboya obuningi kudala lakhiqiza izinto zokusetshenziswa ezikhanyayo, ezinoboya, ezingajwayelekile endaweni yama-pu’er amahlamvu amakhulu. Kusuka kulo kwakwenziwa itiye lasenkantolo elihlanganisiwe, elalithunyelwa enkantolo. “Ukukhanya Kwenyanga” kwesimanje kanye naso sonke isigaba sincike kuleli fa, kodwa impumelelo yabo yezohwebo ihlobene ngokuyinhloko nomfashini wetiye elimhlophe kanye nokuguga kwalo iminyaka eminingi, okwavela e-Fujian. Esikweni letiye lase-Yunnan, leli tiye libonwa njengebhuloho phakathi kwemihlaba emibili — ukucutshungulwa okuthambile kwetiye elimhlophe kanye ne-terroir enamandla yamahlamvu amakhulu.

3. Incazelo Yezitshalo kanye Nezinto Zokusetshenziswa:

  • I-taxon yezitshalo: i-Camellia sinensis var. assamica, uhlobo lwamahlamvu amakhulu.
  • Ama-cultivar: i-Yangta Dabai (秧塔大白茶, Yāngtǎ dàbáichá), i-Jinggu Dabai (景谷大白茶, Jǐnggǔ dàbáichá), i-Mengku Daye (勐库大叶种, Měngkù dàyèzhǒng), i-Fengqing Daye (凤庆大叶种, Fèngqìng dàyèzhǒng), i-Menghai Daye (勐海大叶种, Měnghǎi dàyèzhǒng).
  • Izinto zokusetshenziswa: imithombo kanye namahlamvu amancane anoboya obumhlophe obuminyene (白毫, báiháo).
  • Ukuvuna: ezingeni eliphezulu — intwasahlobo yokuqala (早春, zǎochūn), ngenkathi ihlamvu lisathambile futhi licebe ngoboya.

Ihlathi elinamahlamvu amakhulu linikeza ihlamvu nomthombo omkhulu ngokuphawulekayo kunalezo zase-Fujian ezinamahlamvu amancane naphakathi. Kusuka lapha — umbala ophawulekayo wemibala emibili wetiye eliphekiwe: uhlangothi olumnyama lwangaphambili lwehlamvu kanye nohlangothi olukhanyayo, olunoboya besiliva lwangemuva, kanye nokuthungwa okuminyene, “okunamanzi” kwezinto zokusetshenziswa. Ingxenye yetiye yenziwa ngezihlahla ezindala (古树, gǔshù), ingxenye — ngezihlahla zamasimu (台地茶, táidì chá), futhi lo mehluko uthonya kakhulu ukujula kanye nentengo yesiphuzo.

4. I-Terroir kanye Nezici Zokutshala:

  • Isifundazwe: i-Yunnan, eningizimu-ntshonalanga ye-China, indawo yemvelaphi yesihlahla setiye.
  • Ukuphakama: ngokuvamile cishe 1000–2200 m ngaphezu kolwandle.
  • Isimo sezulu: i-subtropical monsoon, efudumele, enomswakama, enenkungu evamile kanye nomehluko omkhulu wokushisa phakathi kosuku nobusuku.
  • Inhlabathi: ikakhulukazi i-red earth kanye ne-laterite soils, ezicebe nge-iron.
  • Izitshalo: kusukela ezihlahleni zasendulo nezingadi ezindala kuya kumasimu ethafa esimanje.

Izindawo eziphakeme ezinenkungu zibambezela ukukhula futhi zifaka isandla ekuqongeleleni kwezinto ezinuka kamnandi nama-amino acid ehlaveni, kanti umehluko omkhulu wokushisa emini nasebusuku uthathwa njengomuhle ekuvinjweni kokungena. Izinto zokusetshenziswa zezihlahla zasendulo (古树) zihlonishwa ngokujula, ukuqina ekuphuzweni okuningi, kanye nokunambitheka okuphawulekayo; izinto zokusetshenziswa zamasimu zinikeza itiye elilula kodwa elihlanzekile neliqagelekayo.

5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:

  • Izinyathelo eziyinhloko: ukubuna (萎凋, wěidiāo) kanye nokomiswa (干燥, gānzào).
  • Okungekho: ukuqhotsa-ukulungisa (杀青, shāqīng) kanye nokusonga (揉捻, róuniǎn).
  • Izindlela zokubuna: endlini, elangeni (日光萎凋, rìguāng wěidiāo) noma okuhlanganisiwe.
  • Indlela yokukhipha: itiye elixegayo noma amaqebelengwane acindezelwe (饼, bǐng) kanye nezinye izakhiwo.

Ubuchwepheshe betiye elimhlophe bulula kakhulu ngenani lemisebenzi, kodwa budinga ukulawula. Ihlamvu linwetshwa ngongqimba oluncane futhi likhishwe amanzi kancane, livumela ama-enzyme ukuthi asebenze ngokuzimela; lapha kwenzeka i-oxidation engatheni yemvelo, kodwa ngaphandle kokushisa, okuphula isakhiwo, njengasetiyeni eliluhlaza. Ku-”Ukukhanya Kwenyanga” kuvame ukusetshenziswa ukubuna okunomthunzi, endlini, ekushiseni okuphakathi, okugcina uboya futhi kugcizelele iphrofayili yezithelo zoju. Itiye eliphekiwe livame ukucindezelwa libe amaqebelengwane ukuze kube lula ukugcinwa nokuguga okulandelayo. Kuyaphawuleka ukuthi e-Yunnan umngcele phakathi kokucutshungulwa kwetiye elimhlophe kanye ne-pu’er yokuqala (ukumiswa kwelanga kwezinto zokusetshenziswa zamahlamvu amakhulu) ubuncane ngokobuchwepheshe, yingakho kunezingxabano ngokuhlukaniswa okuqondile kwamanye amabhetshi.

6. Izimpawu Ze-Organoleptic:

  • Ukubukeka kwangaphandle: ihlamvu elinemibala emibili — limnyama ngenhla futhi likhanya, linoboya ngezansi; imithombo inesiliva.
  • Iphunga elimnandi: uju, izithelo ezibunile, izimbali zasendle, amanothi otshani kanye notshani obusanda kugundwa etiyeni elincane.
  • Ukunambitheka: okumnandi, okuyindilinga, okugcwele ngokwengeziwe kunase-Fujian white, okunamathoni ezithelo.
  • Ukungena: kusuka ekubeni luhlaza-okwegolide okuphaphathekile etiyeni elincane kuye ekubeni yi-amber etiyeni eligugile.
  • Ukunambitheka ngemuva: okumnandi, okuhlala isikhathi eside, nokubuya okuthambile kobumnandi emphinjeni.

I-Yunnan white tea encane iyasha, inephunga elimnandi, inethoni elikhanyayo lezimbali noju phezulu. Ngeminyaka yokuguga iphrofayili ishintshela ezithelweni ezomisiwe, idate, uju kanye namathoni okhuni noju, ukungena kuba mnyama futhi kujiya, kanti ubunjani butshani buyanyamalala. Izinto zokusetshenziswa zamahlamvu amakhulu zenza isiphuzo sibe esiphawulekayo esiminyene futhi “esinamathelayo” ngokunambitheka uma kuqhathaniswa namasampula athambile ase-Fujian.

7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:

  • Ama-Polyphenol (茶多酚, chá duōfēn): ezinhlotsheni zamahlamvu amakhulu alinganiselwa ku-25–35% wesisindo esomile, aphezulu kunakwamahlamvu amancane.
  • I-Caffeine (咖啡碱, kāfēijiǎn): cishe 3–5%.
  • Ama-Amino acid, i-theanine (茶氨酸, chá’ānsuān): cishe amaphesenti ambalwa; anikeza ubumnandi kanye ne-umami.
  • Ama-Flavonoid (黄酮, huángtóng): okuqukethwe ngokwesici kuyanda ngokuguga isikhathi eside.

Amanani anikeziwe ayalinganiselwa futhi ancike kakhulu ohlotsheni, enkathini, ekuphakameni nasekuthathweni konyaka. Isici esiyinhloko se-Yunnan white tea ngokuqondile — okuphakeme kwama-polyphenol ne-caffeine, okubangelwa uhlobo lwehlumela elinamahlamvu amakhulu; kusuka lapha ukungena okugcwele, okunothe ngokwengeziwe. Ngenkathi yokugcinwa iminyaka eminingi ibhalansi yezinto iyashintsha: ingxenye yama-polyphenol iyaguqulwa, ingxenye yezinhlanganisela ezithile ze-flavonol iyakhula, okuyikhona okuchaza ushintsho ekunambithekeni nasembaleni wetiye elimhlophe elidala.

8. Izakhiwo Eziluncedo:

  • Amandla e-Antioxidant: ahlobene nama-polyphenol nama-flavonoid amahlamvu acutshungulwe kancane.
  • Imibono yesiko: itiye elimhlophe elincane esikweni lamaShayina lithathwa “njengokupholile” (凉性), eligugile lithathwa njengelithambile esiswini.
  • Isaga somdabu: “一年茶,三年药,七年宝” (yī nián chá, sān nián yào, qī nián bǎo) — “unyaka — itiye, iminyaka emithathu — umuthi, iminyaka eyisikhombisa — igugu”.

Kubalulekile ukuqonda ukuthi okubaliwe kuhlobene nemibono yesiko neyesintu, hhayi emiphumeleni yezokwelapha eqinisekisiwe. I-Yunnan white tea iqukethe inani eliphawulekayo le-caffeine, ngakho abantu abangezwani nayo kanye nokusetshenziswa kusihlwa kufanele balondoloze ukulinganisela. Njenganoma yiliphi itiye, alimiseli ukwelashwa futhi lithathwa ngokuyinhloko njengesiphuzo.

9. Ukuphisa:

  • Izitsha: i-porcelain noma i-clay gaiwan (盖碗, gàiwǎn); etiyeni elincane ingilazi nayo ilungele; etiyeni eligugile i-kettle yokupheka ilungele.
  • Isilinganiso (gongfu): cishe 5 g ku-100 ml.
  • Izinga lokushisa: 90–95°C ku-Yunnan emhlophe enamahlamvu amakhulu ejwayelekile; ezinguqulweni ezithambile zemithombo 85–90°C; etiyeni elidala 95–100°C kuyavunyelwa.
  • Ukuphuza: ukuphuza okufushane kokuqala ukugeza ngokuthanda, bese ukungena kusukela emasekhondini ayi-10–20 ngokunyuka kancane kancane; kumelana nokuphuzwa okuningi.
  • Indlela yaseNtshonalanga: 2–3 g ku-200–250 ml, 85–90°C, imizuzu engu-2–4.
  • Ukupheka (煮茶, zhǔchá): itiye elimhlophe eligugile livela kahle uma libiliswa — likhuliswe libile futhi liphekwe imizuzu embalwa.

Izinto zokusetshenziswa zamahlamvu amakhulu ziyabekezelela izinga lokushisa eliphakeme kunezinaliti ezithambile zase-Fujian, futhi zinikela ngenjabulo ukunambitheka ekuphuzweni okuningi okufushane. Itiye elincane lizuza emanzini apholile kancane, agcizelela iphunga lezimbali noju; itiye elidala livela lishisa ngokwengeziwe futhi lilungele ukuphekwa, okunikeza ukungena okuqinile, okufudumele, okumnandi.

10. Ukugcinwa:

  • Izimo: indawo eyomile, epholile, emnyama ngaphandle kwephunga elingaziwa; umswakama ophansi.
  • Isitsha: sokuguga isikhathi eside — ukupakishwa okuvikela ekukhanyeni nasemaphungeni, kodwa okuvumela “ukuphefumula” okuhamba kancane; amaqebelengwane kanye netiye elixegayo kugcinwa ngendlela ehlukile.
  • Amandla: ngaphansi kwezimo ezifanele itiye liguga iminyaka eminingi, lishintsha kancane kancane iphrofayili libheke ezithelweni ezomisiwe nasejusi.

Isitha esikhulu setiye elimhlophe ngesikhathi sokugcinwa ngumswakama kanye namaphunga angaziwa. Umswakama owedlulele uholela esikhuntwini nasekonakaleni, ngakho ezindaweni ezinomswakama ophezulu ukulawula kubaluleke kakhulu. Amaqebelengwane acindezelwe aguga kancane futhi ahlangene kakhulu kunetiye elixegayo; elixegayo livela ngokushesha, kodwa lidinga indawo enkulu kanye nokuphathwa ngokucophelela kwehlamvu elinoboya obuphukayo kalula.

11. Intengo kanye Nomgunyathi:

  • Ububanzi bentengo: banzi kakhulu — kusuka ekukhanyeni kweNyanga okushibhile kwasemasimu kuya ezintengweni eziphezulu zetiye lezihlahla ezindala nasemabhetshini agugile anemvelaphi esobala.
  • Izinto ezakha intengo: ubudala bezihlahla (izihlahla zasendulo vs amasimu), indawo, unyaka wokuvuna kanye nesikhathi sokuguga, izinga (ingxenye yemithombo).

Amaqiniso emakethe anjengokuthi ukukhohlisa okuvame kakhulu kuhlobene nokuguga okungekona okwemvelo (做旧, zuòjiù): itiye elincane “likhuliswa” ngesivinini ngomswakama ophakeme kanye nokushisa, okwenziwa kwathiwa elidala. Izimpawu zomgunyathi onjalo — umbala ongalingani, onsundu-mpunga, “ofile” wehlamvu, iphunga elinobuthi noma elinjengekamelo elingaphansi esikhundleni samanothi ahlanzekile ezithelo zoju, ukungena okudungekile. Enye indlela evamile ukuthengisa i-Fujian shoumei noma izinto zokusetshenziswa ezi-oxidized ngokweqile ngaphansi kwegama le-Yunnan white tea, kanye nokukhukhumalisa isimo setiye lamasimu libe “izihlahla zasendulo”.

Ukuhlukanisa i-Yunnan white tea yangempela kusiza ukwakheka kwehlamvu (ihlamvu elikhulu elinemithambo egqamile kanye nomthombo omkhulu onoboya, okuyisici esijwayelekile sehlathi elinamahlamvu amakhulu), iphunga elihlanzekile neliphilayo, ithoni yombala eguqukayo yeminyaka eminingi kumabhetshi aguge ngempela, kanye nomqondo ovamile mayelana nentengo: itiye langempela elidala lezihlahla ezindala alishibhile, kanti isipho esinengeniso esikhulu kakhulu setiye “eliyivelakancane” cishe ngaso sonke isikhathi siyisignali yomgunyathi.

12. Amaqiniso Athakazelisayo:

  • Imvelaphi yegama: “Ukukhanya Kwenyanga” kuhlanganiswa nombala omibili wehlamvu — uhlangothi olumnyama lwangaphambili kanye nohlangothi olukhanyayo olunoboya lwangaphakathi kukhumbuza ukubaneka kwenyanga; kunenganekwane eyinkondlo mayelana nokomiswa ebusuku ngaphansi kwenyanga, okuyi-folklore kunobuchwepheshe.
  • Isikhathi esidlule sasenkantolo: kusukela ku-cultivar i-Yangta kwakwenziwa ama-”Ama-Wiskey Amhlophe E-Dragon” ahlanganisiwe, ayethunyelwa enkantolo ngenkathi yakwa-Qing.
  • Ingxabano ngesigaba: ngenxa yokusondelana kokucutshungulwa kwetiye elimhlophe lase-Yunnan kanye ne-pu’er yokuqala, ingxenye yamasampula ibekwa ebhekiswe etiyeni elimhlophe, noma eqenjini eliyisipesheli lase-Yunnan — lokhu kungenye yezingxoxo eziphilayo emkhakheni wetiye.
  • Igama lesibili: isitayela esifanayo ngezinye izikhathi sitholakala ngaphansi kwegama elithi “Inhlitiyo Yenyanga” (月光美人, Yuèguāng měirén).

Ekuphetheni:

I-Yunnan white tea iyisigaba esincane ngokwezilinganiso zesiko lamaShayina, kodwa esisheshe sazuza udumo, lapho ukucutshungulwa kwetiye elimhlophe okuncane kuhlangana ne-terroir enamandla yamahlamvu amakhulu eningizimu-ntshonalanga ye-China. Inikeza ukungena okugcwele, okumnandi nokuqinile kunamatiye amhlophe akudala ase-Fujian, ikubekezelela kahle ukuphuzwa okuningi futhi ivela ngokusha ngeminyaka yokuguga, isuka emathanoni amasha ezimbali noju iye ekujuleni kwezithelo ezomisiwe noju.

Ukuze ujwayelane, kunengqondo ukuqala “ngoKukhanya Kwenyanga” okuhlanzekile, okumakwe ngokwethembeka kwezinga lentengo eliphakathi, ukwazi ukuphisa nge-gaiwan ku-90–95°C bese udlulela kumasampula agugile nawasezihlahleni zasendulo, lapho intengo kanye nengozi yomgunyathi iphakeme kakhulu. Ngendlela ethulile, ecophelelayo leli tiye livuza ophuzayo ngenhlanganisela engajwayelekile yokusha okufinyelelekayo kwamabhetshi amancane kanye nokujula okuhloniphekile kokuguga okugcinwe kahle.

the teas described here are available from teamotea