home · article
chì gān xiǎo zhǒng
chì gān xiǎo zhǒng · 赤甘小种
I-Chigan Xiaozhong (赤甘小种, chì gān xiǎo zhǒng) itiye elibomvu (红茶, hóngchá) eliphuma eqenjini lama-xiaozhong anamacembe amancane, livela endaweni enezintaba i-Wuyishan (武夷山, Wǔyí shān) enyakatho yesifu
I-Chigan Xiaozhong (赤甘小种, chì gān xiǎo zhǒng) itiye elibomvu (红茶, hóngchá) eliphuma eqenjini lama-xiaozhong anamacembe amancane, livela endaweni enezintaba i-Wuyishan (武夷山, Wǔyí shān) enyakatho yesifundazwe sase-Fujian (福建, Fújiàn). Igama lisho ngokoqobo ukuthi “i-xiaozhong e-alyi emnandi” futhi likhomba ngesikhathi esisodwa kumbala onsundu ngokubomvu wekhasi elomile kanye nokunambitheka okuthambile okunoshukela kokuphuzwayo. Ngokuyisisekelo i-Chigan ingenye yezigaba zesimanje ze-Zhengshan Xiaozhong (正山小种, zhèng shān xiǎo zhǒng) engashunqiswanga, kulelo tiye lase-Tongmu Village, elivame ukuthathwa njengeliye lomlando le-bomvu kuqala emhlabeni. Ngokuvuthwa kwempahla eluhlaza kanye nesitayela, ithatha indawo ephakathi kwe-Jinjunmei (金骏眉, jīn jùn méi) eyilungelo eliyizinhlobonhlobo kanye ne-lapsang evamile eshunqisiwe. Esikweni lesimanje le-tiye laseShayina, leli yitiye elifinyelelekayo, kodwa elisezingeni elifanele, elineliswa ngenxa yephunga lawo lobusi nezithelo kanye nenothi elivelele le-longan eyomisiwe.
1. Ukuhlukaniswa kanye Nomsuka:
- Uhlobo: itiye elibomvu (红茶, hóngchá), iqembu elincane lamatiye abomvu anamacembe amancane — i-xiaozhong (小种红茶, xiǎo zhǒng hóngchá).
- Igama: 赤甘 (chì gān), lapho u-赤 — “alyi, onombala we-orenji onsundu”, u-甘 — “okunoshukela”; igama eliphelele — 赤甘小种 (chì gān xiǎo zhǒng).
- Izinhlobonhlobo: Xiao Chigan (小赤甘, xiǎo chì gān) — eyenziwe ngezithako ezithambile; Da Chigan (大赤甘, dà chì gān) — eyenziwe ngeqabunga elivuthwe kakhudlwana.
- Umsuka: i-Tongmu Village (桐木村, Tóngmù cūn), i-Xingcun Town (星村镇, Xīngcūn zhèn), i-Wuyishan City, i-Nanping Prefecture (南平, Nánpíng), i-Fujian Province.
- Indawo emgqeni: phakathi kwe-Jinjunmei eyilungelo kanye ne-Zhengshan Xiaozhong eshunqisiwe.
- Izinga: lingaphansi kwesigaba se-小种红茶, esichazwe izinga likazwelonke i-GB/T 13738.3.
Okubalulekile ekuqondeni i-Chigan ukuphikisana — “i-zhengshan” (正山, zhèng shān, “intaba yangempela”) ngokumelene ne-”waishan” (外山, wài shān, “intaba engaphandle”). Okuthathwa njengeqiniso yizithako ezitshalwe emingceleni yesiqiwi semvelo esizungeze i-Tongmu; itiye elivela ezifundeni ezingomakhelwane nakwezinye izifunda, elenziwe ngesitayela esifanayo, libizwa nge-”waishan” futhi lihlonishwa kakhulu ngaphansi.
2. Umlando kanye Nokubaluleka Kwesiko:
- Indawo yokuzalwa yesitayela: i-Tongmu Village, isikhathi esedlule soBukhosi bakwa-Ming (ukuphela kwekhulu le-16/17).
- Igama elithunyelwa ngaphandle: i-lapsang souchong — ngaphansi kwaleli gama itiye lafika eYurophu ngekhulu le-17 nele-18.
- Isenzakalo esibalulekile sesimanje: ukwakhiwa kwe-Jinjunmei ngo-2005, okwafaka isisekelo sesitayela sezinga lokungashunqiswa, kuhlanganise ne-Chigan.
Ngokwenguqulo esabalele, itiye elibomvu lazalwa e-Tongmu ngephutha: ibutho lamasosha elidlula ezintabeni lathatha indawo yokusebenzela yetiye, ukucutshungulwa kwabambezeleka, ikhasi laqala ukugqwala, futhi, ukuze kusindiswe isivuno futhi kumiswe ngokushesha, abenzi betiye basebenzisa ukushisa okuvela kumlilo oshayo wephayini. Ngale ndlela kwavela i-souchong eshunqisiwe enephunga lentuthu. Igama lesiNgisi elithi “souchong” — wukugqwala kokubizwa kwezinhlamvu zesiShayina ezingama-小种 (“uhlobo oluncane”) ngolimi lwaseningizimu ye-Fujian.
Isikhathi eside, i-Zhengshan Xiaozhong yayihlotshaniswa nokuqhunyiswa. Inguquko yafika ngo-2005, lapho abenzi betiye benkampani i-Zhengshan Tang (正山堂, Zhèngshān táng) bekhipha i-Jinjunmei — itiye elingashunqisiwe elenziwe ngezinhlamvu kuphela. Impumelelo yento entsha yadala uhla oluphelele lwamatiye angashunqisiwe avela kulezo zithako ezifanayo nasendaweni efanayo, lapho i-Chigan yathatha indawo yetiye elamukelekayo ngemali, kodwa kuseyilo “lentaba yangempela”.
3. Incazelo Yezitshalo kanye Nezithako:
- Uhlobo: isihlahla setiye i-Camelia sinensis.
- Uhlobo lwembewu: inani lendawo lezitshalo elihlwanyelwe ngezimbewu i-Caicha (菜茶, cài chá) — okubizwa nge-”sotopopyulashini” (群体种, qúntǐ zhǒng), olusakazwa ngezimbewu futhi ngenxa yalokho lungafani ngokofuzo.
- Izithako ze-Xiao Chigan: inhlamvu enekhasi elilodwa elivulekile, impahla eluhlaza ecwengisiswe kakhudlwana futhi ethambile.
- Izithako ze-Da Chigan: inhlamvu enamahlamvu amabili kuya kwamathathu, impahla eluhlaza evuthwe kakhudlwana futhi emikhulu.
- Isizini: ikakhulukazi ukuvuna kwentwasahlobo.
Inani lezitshalo lembewu i-Caicha liyisici esibalulekile se-terroir. Ngokungafani nezinhlobo zemithombo, ezitshalwe ngezihlumeki, lezi zihlahla zikhule ezimbewini, zaqoqa ukuhlukahluka kofuzo futhi zinikeza iphunga eliyinkimbinkimbi, “elihlukahlukene”. Kungakuzo lapho ukunambitheka kwe-Zhengshan Xiaozhong yakudala kubuyiselwa khona.
4. I-Terroir kanye Nezici Zokutshala:
- Indawo: isiqiwi semvelo sikaZwelonke sase-Wuyishan, emngceleni we-Fujian ne-Jiangxi.
- Ukuphakama: izingadi zetiye zitholakala ikakhulukazi kumamitha angu-700-1,200, kunezinye iziza eziphakeme.
- Izixhumanisi: indawo ezungeze i-Tongmu — cishe i-27.7° enyakatho ne-117.7° empumalanga.
- Indawo: isiqongo esiphakeme kunawo wonke sesifunda — i-Huanggangshan (黄岗山, Huánggǎng shān) esiphakeme ngaphezu kwamamitha angu-2,100.
- Isimo sezulu: umswakama ophezulu, inkungu evamile, umehluko ophawulekayo wamazinga okushisa phakathi kwemini nobusuku.
Isimo sesiqiwi semvelo sikhawulela kakhulu umthamo wokukhiqiza: lapha akunakwetshwa amasimu futhi kwenqatshelwe ukwakhiwa kwezimboni. Isimo sezulu esipholile nesinemswakama sezindawo eziphakeme sinciphisa ukukhula kwamagatsha, futhi ikhasi liqoqa izinto ezininzi ezinuka kamnandi nezine-shukela. Inhlanganisela yomoya ohlanzekile, inkungu, nokukhanya okuhlakazekile kuthathwa njengesisekelo sephrofayili eziwayo yamatiye ase-Tongmu.
5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:
- Ukushwabaneka (萎凋, wěidiāo): ukushwabaneka kwekhasi ukuze kulahlekelwe umswakama futhi kuqaliswe amakhemikhali ezinto eziphilayo.
- Ukusontwa (揉捻, róuniǎn): ukucekelwa kwamangqamuzana kanye nokwakhiwa kwesimo esisontiyo.
- Ukugqwaliswa (发酵, fājiào): ukugqwala, lapho ikhasi lithola umbala onsundu ngokubomvu kanye nephunga lezithelo nobusi.
- Ukugazingwa ebhodweni (过红锅, guò hóng guō): indlela yendabuko, kodwa engasetshenziswa ngaso sonke isikhathi — ukwelashwa okufushane ngokushisa ukumisa ukugqwala nokuhlanganisa iphunga.
- Ukusontwa kabusha (复揉, fù róu): ukuthuthukisa ukuma kwekhasi.
- Ukumiswa (烘焙, hōngbèi): ukwenza kome ngokuphelele, kwe-Chigan — ngaphandle kwentuthu yephayini.
Umehluko oyinhloko we-Chigan ku-lapsang eshunqisiwe yokudala — ukungabibikho kwesigaba sokuqhunyiswa phezu kwephayini (熏焙, xūn bèi). Kungalesi sizathu i-Chigan ibalwa njenge-xiaozhong engashunqisiwe (无烟, wú yān): esikhundleni sethoni enentuthu nezinhlaka, kuvezwa ubumnandi bemvelo bezithelo nobusi. Ukwehlukaniswa kube yi-Xiao ne-Da Chigan kuhlelwa kakade ngesikhathi sokuvuna — ngezinga lezithako.
6. Izimpawu Zokuzwa ngezinzwa:
- Ikhasi elomile: izinhlamvu zetiye ezisontiyo eziminyene zombala onsundu o-orenji; i-Xiao Chigan inamakhono amaningi agolide.
- Ukuphuzwayo: kusuka ku-orenji obomvu kuya ku-amber, obala.
- Iphunga: lobusi, lezithelo, elinenothi ezwakalayo ye-longan eyomisiwe (桂圆, guìyuán).
- Ukunambitheka: okuthambile, okubontekayo, okunoshukela, nokunambitheka okuhlala isikhathi eside (甘, gān).
- Inothi eyisiginesha: “umhluzi we-longan” (桂圆汤, guìyuán tāng) — umaka wesiqu se-xiaozhong yase-Tongmu.
Umehluko wezigaba ezimbili uyabonakala nasenkomishini. I-Xiao Chigan — ilula futhi iqhakazile, inobuzithelo obucacile kanye nokuhluka kwezimbali. I-Da Chigan — icinene futhi ijulile, inamathoni avuthiwe kakhulu, amnandi nanokhuni kanye “ne-caramel” kanye nobukhulu obuphawulekayo bokuphuzwayo.
7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:
- Ama-poly phenol etiye (茶多酚, chá duō fēn): ngemva kokugqwala ingxenye yawo iyancipha; cishe u-10–15% etiyeni eselilungile.
- Imikhiqizo yokugqwala: ama-theaflavin (茶黄素, chá huáng sù) nama-thearubigin (茶红素, chá hóng sù) akha umbala wokuphuzwayo, ukugqama nokuqina.
- I-caffeine (咖啡碱, kāfēi jiǎn): cishe u-2–4%.
- Ama-amino acid, kuhlanganise ne-theanine (茶氨酸, chá ān suān): anikeza ubumnandi kanye “nokumnandi okuthambile”, ngokuvamile cishe u-2–4%.
- Izinhlanganisela ezinuka kamnandi: ezibhekelele iphrofayili yezithelo nobusi ne-longan.
Amanani anikeziwe angukulinganisa: ukwakheka kwangempela kuye ngezithako, izinga lokugqwala kanye nendlela yokumiswa. Ku-Chigan engashunqisiwe isethi yezinhlanganisela eziguquguqukayo ihluke ngokuphelele kunaleyo ye-lapsang eshunqisiwe, lapho izingxenye ze-phenolic zentuthu zinegalelo elikhulu.
8. Izakhiwo Eziwusizo:
- Imvelo efudumele: ngokwesiko lamaShayina itiye elibomvu lithathwa njengelifudumezayo futhi lithambile.
- Ubumnene esiswini: itiye eligqwalisiwe livame ukubekezelelwa kalula kunele eliluhlaza, ikakhulukazi esiswini esingenalutho.
- Ukuvuselela: okuqukethwe okusesilinganisweni kwe-caffeine kunikeza amandla athambile.
- Ama-antioxidant: ama-theaflavin nama-thearubigin afundwa njengezinhlanganisela ezinomsebenzi we-antioxidant.
Kufanele kuthathwe itiye njengophuzo, hhayi njengomuthi: okusohlwini — yizakhiwo ezijwayelekile zetiye elibomvu, hhayi imiphumela yokwelapha eqinisekisiwe ye-Chigan. Uma uzwela nge-caffeine kunengqondo ukunciphisa ukuqina nesikhathi sokugxilisa.
9. Ukuphisa itiye:
- Izitsha: i-gaiwan (盖碗, gàiwǎn) noma i-teapot encane yase-Yixing enomthamo ongu-100–150 ml.
- Isilinganiso: cishe amagremu angu-5 ku-100–110 ml.
- Izinga lokushisa: u-90–95 °C nge-Xiao Chigan, u-95–100 °C nge-Da Chigan evuthwe kakhudlwana.
- Ukuwasha: ukuthela okusheshayo kokuwaswa ngokuthanda, ikakhulukazi nge-Da Chigan.
- Ukuthelwa: ukugxiliswa kokuqala imizuzwana engu-5–10, bese isikhathi sandiswa kancane kancane.
Ngendlela yokuthela (ye-gongfu), i-Chigan imelana nokuthelwa okufushane okungu-8–10 noma ngaphezulu, ivuleka ngamagagasi: kuqala amathoni ezithelo nobusi, bese kuba ubumnandi obucinene kakhudlwana. Amanzi abilayo ashishe kakhulu nge-Xiao Chigan ethambile awa-funeki — angenza ukunambitheka kube lukhuni. Ukuphisa “ngendlela yaseYurophu” kungenzeka futhi: amagremu angu-3–4 ku-200–250 ml imizuzu engu-3–5, kodwa ngale ndlela ubuhle obuncane bephrofayili buyalahleka.
10. Ukugcinwa:
- Isitsha: ukupakishwa okuvaleke kahle, okungabonisi ukukhanya noma ibhodwe.
- Izimo: ukoma, ukuphola, ukungabikhona kwephunga langaphandle.
- Isikhathi: okuhle kakhulu eminyakeni emi-2-3 yokuqala, ngenkathi iphunga liselisha.
Itiye elibomvu lizinze kakhulu kunele eliluhlaza, kodwa lokhu akuyona i-pu-erh: ukuvuthwa isikhathi eside akuyona inhloso yalo. I-Chigan iliselwa ikakhulukazi ngephunga layo lezithelo elisha, elincipha kancane kancane ngokuhamba kweminyaka. Ngokugcinwa okufanele, itiye alifanelanga ukuwohloka futhi lingahlala isikhathi eside, lithola umlingiswa ozolile kakhulu, “wezithelo ezomisiwe”, kodwa ukugqama kwetiye elincane kuyanyamalala.
11. Intengo kanye Nemikhuba Yokukhwabanisa:
- Isigaba: ishibhile kune-Jinjunmei, kodwa i-Chigan yangempela yase-Tongmu isabiza imali enkulu.
- Ingozi eyinhloko: izithako ze-”waishan” (外山) ezivela ngaphandle kwesiqiwi, ezithengiswa njenge-”zhengshan”.
- Ingozi eyengeziwe: ukufakwa kwephunga nokufakwa kombala etiyeni elishibhile ukuze lifane nephrofayili ye-longan.
Iqiniso lemakethe liwukuthi itiye “lentaba yangempela” lincane ngokoqwembe, futhi isidingo sikhulu, ngakho-ke ingxenye ebalulekile yalokho okuthengiswa ngaphansi kwegama le-Zhengshan Xiaozhong ne-Chigan yenziwe ngezithako ezivela kwezinye izifunda. Ukuhlukanisa okuyiqiniso kusiza ngenhlanganisela yezimpawu: inothi ye-longan engokwemvelo, hhayi “enamathiselwe”, ubumnandi obuhlanzekile ngaphandle kokuqina okubukhali, ukumelana nokuthelwa okuningi, ikhasi elimnyama ngokubomvu elinesilinganiso ngaphandle kothuli nezaphulo, kanye nokunambitheka okuhlala isikhathi eside okubikezelayo, hhayi okunoshukela ngokweqile. Intengo ephansi ngokusolisayo enegama elikhulu — cishe ngaso sonke isikhathi kuwuphawu lwe-”waishan”.
12. Amaqiniso Athakazelisayo:
- Ukhandanda lamatiye abomvu: i-Zhengshan Xiaozhong, i-Chigan ingeyesiko layo, ithathwa njengomsunguli wayo yonke isigaba samatiye abomvu.
- I-Etymology ye-”souchong”: igama laseYurophu livela ekubizweni kwezinhlamvu zesiShayina ezingama-小种 ngolimi lwaseningizimu ye-Fujian.
- Eshunqisiwe nengashunqisiwe: ngokungafani ne-lapsang evamile, i-Chigan ayidluli ekuqhunyisweni phezu kwephayini futhi ngenxa yalokho yembula ubuzithelo bemvelo.
- Ukhawulo lwangempela: isimo sesiqiwi sase-Tongmu asivumeli ukwandiswa kwamasimu, ngenxa yalokho umthamo wetiye langempela umncane.
Ekuphetheni:
I-Chigan Xiaozhong iyindawo ekahle yokungena emhlabeni wamatiye abomvu ase-Tongmu: ishibhile kune-Jinjunmei eyizinhlobonhlobo, iqondakala kalula kumuntu osafufusa kune-lapsang enentuthu, futhi ngesikhathi esifanayo igcina umlingiswa oziwayo “wentaba yangempela” onephunga lobusi nezithelo kanye nenothi ye-longan. Ukwehlukaniswa kube yi-Xiao ne-Da Chigan kunikeza ithuba lokukhetha phakathi kwephrofayili elula nenembali noma icinene nevuthiwe kakhudlwana, kanti ukumelana okuphezulu nokuthelwa kwenza itiye libe mnandi emcimbini we-gongfu ongaphuthunyiswa.
Ubunzima obuyinhloko abuhlobene nesitayela ngokwaso, kodwa nomsuka: igama le-Zhengshan Xiaozhong kanye nezigaba zalo sekuyisikhathi eside liyinto ejwayelekile, futhi ngaphansi kwalo kuvame ukuthengiswa itiye elivela ngaphandle kwesiqiwi. Ukuthenga ngokuqaphela kuhilela ukunaka umthengisi, intengo eqotho, kanye nezimpawu ezibonakalayo zezinzwa, hhayi nje igama elihle emaphaketheni.
the teas described here are available from teamotea