new.thetea.app · sampling channel Encyclopedia · School · Atlas · Pu-erh · Equipment EN · RU · · · · FR · ES · AR · DE · JA · KO
+61 more
new.thetea.app Browse all →

home · article

Yúnwù Gòngchá

Yúnwù gòngchá · 云雾贡茶

I-Yúnwù Gòngchá ingenye yamatheyi amadala omlando esifundazweni sase-Guizhou, okuwukuphela kwetheyisi esifundazweni elinesimo esiqinisekiswe emibhalweni sokuthunjwa kwendlu yamakhosi, esisagcinwe etsheni letshe.

I-Yúnwù Gòngchá ingenye yamatheyi amadala omlando esifundazweni sase-Guizhou, okuwukuphela kwetheyisi esifundazweni elinesimo esiqinisekiswe emibhalweni sokuthunjwa kwendlu yamakhosi, esisagcinwe etsheni letshe. Itholakala ngezinhlobonhlobo zendawo u-Niǎo Wáng (鸟王种) endaweni ephakeme ye-Yúnwù Shān — isiqongo esikhulu sikaKhubalo lwe-Miáolǐng, lapho amafu evala izivande zetiye ezinsukwini ezingaphezu kwama-200 ngonyaka. Leli tiye liluhlaza liphawuleka ngokumila kweqabunga okuyingqayizivele, okufana nehhuku lokudoba, ukunambitheka okunamandla okufana namakhesthinari noju nokumnandi okuphindelelayo okuphikelelayo.

1. Ukuhlukaniswa Nemvelaphi:

  • Uhlobo: Itiye eliluhlaza (绿茶, lǜchá) — elingavutshelwanga, izinga le-oxidation lingcolile (lingaphansi kuka-5%).
  • Isigaba: Itiye eliluhlaza elinegama lomlando laseChina; liphakathi kwezingu-10 zamabetheyi adumile esifundazweni sase-Guizhou (贵州十大名茶). Lengaphansi kweqembu lamabetheyi aluhlaza akhethekile (特种绿茶, tèzhǒng lǜchá).
  • Imvelaphi: I-China, isifundazwe sase-Guizhou (贵州省), isifunda sase-Guìdìng (贵定县), ilokishi lase-Yúnwù (云雾镇). Itiye laqanjwa ngentaba i-Yúnwù Shān (云雾山) — isiqongo esikhulu seKhubalo le-Miáolǐng (苗岭), indawo ehlukanisa amanzi emifuleni emithathu — u-Wū (乌江), u-Yuán (沅江) no-Pán (盘江). Ukuphakama okuphezulu kwentaba ngu-1583.6 m.
  • Izigxibha zokuhlaba: cishe i-106°51′–107°22′ empumalanga, i-26°05′–26°47′ enyakatho (indawo yesifunda sase-Guìdìng).
  • Amanye amagama: I-Niǎo Wáng Chá (鸟王茶, Niǎowáng Chá) — ngokuya ngedolobhana laseNiǎowáng; i-Yú Gōu Chá (鱼钩茶, Yúgōu Chá) — “itiye eliyihhuku lokudoba”, ngokumila kweqabunga elomile; i-Bái Yún Chá (白云茶, Báiyún Chá) — “itiye lamafu amhlophe”, ngokomdanso; i-Guìdìng Xuěyá (贵定雪芽, Guìdìng Xuěyá) — “igatsha leqhwa elivela e-Guìdìng”. Abantu bendawo abangama-Miao (ama-Hǎipā Miao, 海葩苗) balibiza leli tiye ngokuthi “bùlǎojī” (不老几, bùlǎojī).
  • Isimo sokuvikelwa: Umkhiqizo onophawu lwendawo yezwe (国家农产品地理标志, ukuqinisekiswa kwango-2010). Ukukhiqizwa kulawulwa yizinga lendawo i-DB52/T 547—2008 “Guìdìng Yúnwù Gòngchá”.

2. Umlando Nokubaluleka Kwesiko:

  • Umlando:

I-Guìdìng ingesinye sezifunda zamanje zamabetheyi ezindala kakhulu eningizimu-ntshonalanga ye-China; umlando wayo wetiye usuneminyaka engaphezu kwezinkulungwane ezimbili. Imikhondo yaphambilini yokulinywa kwetiye ihlotshaniswa nemiphakathi yama-Miao yaseNtabeni i-Yúnwù, abafuya izihlahla zamabetheyi zasendle ezinde ngaphambi kokubhalwa. Emithambekeni yeNtaba i-Dòupéng Shān (斗篷山) kusekhona izihlahla zamabetheyi zasendle ezinobubanzi besiqu nsuku zonke ezingafinyelela ku-48 cm neminyaka yobudala engaphezu kwenkulungwane.

Ubufakazi bokuqala obuqinisekisiwe bokuthunjwa kwetiye lase-Guìdìng enkantolo busukela enkathini ka-Yuan — onyakeni wesibili wokubusa ngaphansi kwe-motto i-Tài-ān (泰安二年, 1325). Ngenkathi yobukhosi bakwa-Ming, kusukela onyakeni wesihlanu wokubusa ngaphansi kwe-motto i-Hóngwǔ (洪武五年, 1372), itiye lasentabeni i-Yúnwù lalifakwa njalo kwi-rejista “yezipho zendawo” (贡方物). Ku-“Míng Shílù” (《明实录》) kukulethwa amacala angama-27 okuthunjwa kwetiye namahhashi evela e-Guìdìng eminyakeni engama-276 yobukhosi.

Ku-“Kāngxī Guìzhōu Tōngzhì” (《康熙贵州通志》, 1673) kubhalwe ukuthi kuwo wonke amabetheyi esifundazwe, yi-Yúnwù-chá yase-Guìdìng edume kakhulu. Ku-“Xù Zūnyì Fǔ Zhì” (《续遵义府志》) kukhona umusho othi: “I-Yúnwù-chá ingcono kunamanye amabetheyi ase-Guizhou, inikelwa minyaka yonke njengesipho.”

Itshe lomthombo eliyigugu elikhulu yitshe elithi “Yúnwù Gòng Chá Bēi” (云雾贡茶碑), elamiswa ngonyaka wama-55 wokubusa ngaphansi kwe-motto i-Qiánlóng (乾隆五十五年, 1790). Itshe elinezinhlamvu ezingama-228 libhala isimemezelo sokugcizelelwa kwezinyuso zokuthunjwa, ukuvinjwa kwezikhulu ukucindezela abakhiqizi betiye abangama-Miao nokwabiwa kwama-lyang angama-420 (izinhlamvu zesiliva) ukwesekela umsebenzi wetiye. Ngo-1982 itshe laqashelwa njengengqalasizinda yezinga lesifundazwe. Ngonyaka we-10 wokubusa ngaphansi kwe-motto i-Jiāqìng (嘉庆十年, 1805) kwamiswa itshe lesibili, elalichaza imingcele yendawo yokukhiqiza itiye lokuthunyelwa.

Ngenkathi yobukhosi bakwa-Qing itiye lase-Guìdìng laliphakathi “kwamabetheyi ayisishiyagalombili adumile” ezweni. Phakathi nokubusa ngaphansi kwe-motto i-Guāngxù (1904–1905) umbusi wase-Guizhou u-Lín Shàonián (林绍年) wathumela umbusi nomka-umbusi u-Cíxǐ ibhokisi ngalinye letiye lase-Guìdìng — lo mbhalo ugcinwe eMnyangweni Wokuqala Wezomlando e-China (中国第一档案馆).

Ezikhathini zakamuva: ngo-1987 kwahlelwa ukulinywa okuhlelekile; ngo-1990 itiye lathola amaphuzu aphezulu ekuhlolweni kukazwelonke nesiqu esithi “okungcono phakathi kwamabetheyi anamagama” eMnyangweni Wezohwebo; ngo-2002 lathola igolide ku-IV International Famous Tea Competition; ngo-2010 lathola uphawu lwendawo yezwe. Ekupheleni kuka-2024 amasimu etiye esifunda ayesefinyelele ku-255,600 mu (cishe i-17,040 ha), umthamo wokukhiqiza wawungama-tons angu-11,800, bese inani lomkhiqizo lidlula ama-yuan ayizigidigidi ezingama-35 (ngo-2023).

  • Igama:

“Yúnwù” (云雾) lisho “amafu nenkungu” — inkombandlela eqondile yekhava yamafu eqhubekayo yentaba. “Gòng” (贡) — “ukuthunyelwa (kumbusi)”, “chá” (茶) — “itiye”. Ngakho, igama eliphelele lihunyushwa ngokuthi “itiye lokuthunjwa oluvela emafini angenkungu”. Igama eliseceleni “Niǎo Wáng Chá” lisuselwa edolobhaneni lase-Niǎowáng (鸟王村), elisemaphakathi nendawo yetiye; “niǎo wáng” ngokomqondo lisho “inkosi yezinyoni.”

  • Ukubaluleka kwesiko:

I-Yúnwù Gòngchá ixhumene ngokungahlukani namasiko ama-Hǎipā Miao (海葩苗) — igatsha labantu bama-Miao, elihlala emadolobhaneni ayi-18 asezintabeni azungeze iNtaba i-Yúnwù. Njalo entwasahlobo ekuvulweni kwesizini yetiye kwenziwa umkhosi wendabuko ngomdanso we-lúshēng-chánggǔ (芦笙长鼓舞) — umthandazo wokuvuna okuhle. Eduze kunendawo engcwele yamaBuddha i-Yángbǎo Shān (阳宝山), lapho amakholwa ayelima khona itiye kusukela enkathini yobukhosi bakwa-Ming; yikhona lapho kudabuka khona uhlobo lwe-“Bái Yún Chá”, olwanikelwa ngonyaka ka-1997 usihlalo we-Buddhist Association of China u-Zhào Pǔchū (赵朴初), naye, ehlatshwe umxhwele ukunambitheka, wabhala ngesandla sakhe “Fó Chá” (佛茶) — “Itiye LobuBuddha”. Isazi samabetheyi esidumile u-Chén Chuān (陈椽) lanikela kuleli tiye umugqa wenkondlo: “Guì zài dìng gōu, qīng míng gòng xiù. Yún hǎi wù dōu, zhì liáng jiān yōu” — udumisa ukwakheka kweqabunga nekhwalithi engenakuqhathaniswa.

3. Incazelo Yezitshalo Nezinto Zokusetshenziswa:

  • Uhlobo / I-cultivar: Uhlobo oluyisisekelo — i-Niǎo Wáng qúntǐ zhǒng (鸟王群体种, Niǎowáng qúntǐ zhǒng), uhlobo lwendawo olunamaqabunga amancane lwe-Camellia sinensis var. sinensis. Ngo-2014 lwaqashelwa njengohlobo oluhlonishwayo lwesifundazwe (省级优良品种) yiKomidi Lokuhlola Izitshalo zase-Guizhou. Luhlukaniswa ngamandla aphezulu okugcina ubumnene bamahlumela (持嫩性), amaqabunga awugqinsi anenyama amise okwe-ellipse, noboya obuningi. Isisindo sama-buds ayi-100 ngezinga elijwayelekile eline-bud elilodwa neqabunga elilodwa (一芽一叶) singaba ngu-45 g. Njengohlobo olusizayo kusetshenziswa i-Fúdǐng Dàbái Chá (福鼎大白茶).
  • Ukuvuna: Ukuvuna okuyinhloko — kwasentwasahlobo (Mashi – ekuqaleni kuka-Ephreli); isikhathi esihle kakhulu — ngaphambi komkhosi we-Qīngmíng (清明, ngokuvamile 4–5 Ephreli). Ukuvuna kwasehlobo nokwasekwindla nakho kuyenziwa, kodwa kunenani eliphansi kakhulu.
  • Izinga lokuvuna: Lincike ebangeni: ebangeni le-“Zhēngòng” (珍贡, Zhēngòng) — ama-buds kuphela (单芽); ebangeni eliPhezulu (特级) — i-bud elineqabunga elilodwa nje elivulekayo (一芽一叶初展); ebangeni lokuQala (一级) — i-bud elinamaqabunga amabili (一芽二叶); ebangeni lesiBili (二级) — i-bud elinamaqabunga amabili avuleke ngokuphelele.
  • Izidingo ezintweni zokusetshenziswa: Ukuvuna kwenziwa ngesandla kuphela; kusetshenziswa amathuluzi oqalo nokhuni (ukugwema ukuthintana nensimbi ukuvimbela i-oxidation). Izinto ezisetshenziswayo kumele zibe zintsha, zingalimalanga. Ama-buds asentwasahlobo abonakala ngokuba nokuqukethwe okuphezulu kwama-amino acid (≥3.32% ekuvuneni kwasentwasahlobo).

4. I-Terroir Nezici Zokukhula:

INtaba i-Yúnwù Shān — isiqongo esikhulu seKhubalo le-Miáolǐng engxenyeni eseningizimu yesifunda sase-Guìdìng — imele indawo yakudala yamabetheyi asezintabeni eziphakeme eningizimu-ntshonalanga ye-China.

  • Ukuphakama kokukhula: Izivande zamabetheyi eziyinhloko zitholakala ekuphakameni okungu-1200–1500 m ngaphezu kogu lolwandle; isiqongo sentaba sifinyelela ku-1583.6 m.

  • Isimo sezulu: Isimo sezulu se-subtropical monsoon yezintaba. Izinga lokushisa lonyaka elijwayelekile cishe lingu-15 °C; ubusika bunomoya ophansi, abunawo amaqhwa anzima, ihlobo — alinakho ukushisa okweqile. Inani lezinsuku zenkungu lidlula ama-200 ngonyaka, okuqinisekisa ukwanda kokukhanya okusakazekile — isimo esifanele sokuqongelela ama-amino acid ne-L-theanine eqabungeni letiye. Umehluko omkhulu wamazinga okushisa osuku nosuku uqhubeka ukhuthaza ukwakheka kwemixubaniso enephunga elimnandi. Izinga lezulu lonyaka elijwayelekile — cishe ngu-1107 mm, umswakamo ohambisanayo — cishe ngu-80%. Isikhathi esingenaqhwa — izinsuku ezingama-300–340.

  • Inhlabathi: Inhlabathi ephuzi noma ephuzi-nobomvu enesihlabathi (黄壤, 黄红砂壤), eyakhiwe phezu kwe-schist ephuzi-mpunga. i-pH 4.5–6.0 — ilungele isihlahla setiye. Ukujula kwengqimba evundile — okungenani ama-80 cm. Okuqukethwe yizinto eziphilayo — 5.63–18.87%. Inhlabathi inothile nge-zinc ne-selenium.

  • Imvelo: Isembozo samahlathi — 70.93% (ngokwemininingwane yelokishi lase-Yúnwù); endaweni yezivande zamabetheyi eziyinhloko — kufinyelela ku-87.6%. Ukusetshenziswa komanyolo wamakhemikhali nezibulala-zinambuzane akuvunyelwe; amapulazi amaningi anesatifiketi semvelo saseYurophu. Amanzi asetshenziswayo — imithombo yezintaba, ehlangabezana nezinga lokuqala lekhwalithi.

  • Ingqikithi yendawo: Idolobhana lase-Niǎowáng (鸟王村) eliselokishini lase-Yúnwù — indawo yomlando yokukhiqiza itiye lokuthunyelwa; ipulazi letiye i-Méizǐchōng (梅子冲茶场) elinendawo engu-3000 mu phansi kwesiqongo esikhulu; indawo yamaBuddha i-Yángbǎo Shān; umkhumbi wezihlahla zamabetheyi zasendulo i-Dòupéng Shān.

5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:

I-Yúnwù Gòngchá ikhiqizwa ngokusebenzisa ubuchwepheshe bendabuko “bezinsimbi ezintathu nokusontwa okuthathu” (三炒三揉, sān chǎo sān róu), obasungulwa abakhiqizi betiye abangama-Miao emakhulwini eminyaka. Ukukhiqizwa kwesimanje kuhlanganisa ukusebenza ngesandla nangomshini, kodwa amaqoqo abaluleke kakhulu asenziwa ngesandla ngokuphelele. Ubuchwepheshe bufakwe kwirejista yamagugu angabambeki ezingeni lesifundazwe.

  • Ukuvuna (采摘, cǎizhāi): Ukuvuna ngesandla ngezikhathi zasekuseni; izinga lincike ebangeni (bheka isigaba 3). Amabhasikidi oqalo okuthutha.

  • Ukusabalala-ukubuna (摊青, tān qīng): Izinto ezisetshenziswayo ezintsha zisabalaliswa ngongqimba oluncane endaweni enomoya amahora ama-4 ukuze kuhwamuke ingxenye yomswakama futhi kuqale ukuthuthukiswa kwephunga elimnandi.

  • Ukulungisa okuluhlaza, okokuqala — “ukubulala okuluhlaza” (杀青, shāqīng): Kusetshenziswa umgqomo ophendukayo (滚筒杀青) ngesilinganiso sokushisa esingu-180–240 °C. Inhloso ukuvimbela i-polyphenol oxidase, ukuyeka i-oxidation, ukulungisa umbala oluhlaza nephunga elimnandi elisha. Ekukhiqizweni ngesandla kusetshenziswa i-pan yensimbi emlilweni wezinkuni.

  • Ukusontwa, okokuqala (揉捻, róuniǎn): Ukusontwa okulula ukucekela izindonga zamangqamuzana nokwakha isakhiwo sokuqala seqabunga. Ingcindezi iphansi — ukuze kugcinwe uboya obumhlophe (毫, háo).

  • Ukugaywa okusha nokusontwa okuphindiwe (二炒二揉, 三炒三揉): Umjikelezo uphindwa kathathu: njalo ukugaywa okusha kuqinisa ukumila, bese ukusontwa kuqinisa ukusoteka. Ukwenziwa okuphindaphindiwe komjikelezo kwakha ukumila okufana nehhuku kweqabunga.

  • Ukubumba — ukugingqa nokuphakamisa izinsiba (搓团提毫, cuō tuán tí háo): Isigaba esiyisihluthulelo sombhali: amaqabunga etiye agingqwa abe izigaxa abese eseluliwe, kukhishwe izinsiba ezimhlophe ebusweni. Le nqubo inikeza itiye eliqediwe uboya obuningi nokubukeka “okuyisiliva”.

  • Ukugcina okokugcina (足干, zú gān): Ukomiswa okuhamba kancane ngo-80 °C kuze kufinyelele umswakama ongaphansi noma olingana no-7%. Kusetshenziswa umgomo othi “okokuqala umlilo onamandla bese kuba umlilo obuthakathaka” (先武火后文火) ukuze kuqiniswe iphunga elimnandi ngaphandle kokomisa ngokweqile.

  • Ukuhlukanisa nokwehlukanisa ngamabanga (筛分归类, shāi fēn guī lèi): Itiye eliqediwe liyahlungwa, likhethwe ngosayizi nekhwalithi, lahlukaniswe ngamabanga.

6. Izimpawu Zezinzwa:

  • Ukubukeka kweqabunga elomile: Amaqabunga amancane, asontekile aqinile abe ngumumo ofana nehhuku (鱼钩形, yúgōu xíng), ambozwe uboya obumhlophe obuningi. Umbala — uluhlaza okhanyayo, u-emerald (翠绿). Iqabunga lilingana, liyefana; emabangeni aphezulu — licwebezela, linamafutha.

  • Iphunga leqabunga elomile: Iphunga elisha, elimsulwa, elinamanothi aqondekile amakhesthinari (栗香, lìxiāng) ne-aphansi elula yoju. Ebangeni le-“Zhēngòng” — kunephunga eliqhamile “loboya obumhlophe” (毫香, háoxiāng), elifana nommbila osemusha.

  • Iphunga lokunandisa: Iphunga eliphikelelayo, eliphakeme, elihloniphekile. Kunqotshwa iphunga lamakhesthinari; endaweni ephakathi nendawo — ubumnandi boju (蜜香, mìxiāng); lapho inkomishi iphola kuvela amanothi amancane wezimbali, afana ne-orchid. Iphunga lenkomishi engenalutho lapho isipholile (冷杯香) lihlala isikhathi eside.

  • Ukunambitheka: Kuyagcwala futhi kusuthisayo (醇厚, chúnhòu) ngokusha okukhanyayo (鲜爽, xiānshuǎng). Umzimba — ophakathi, nonobunamathela obubonakalayo (粘稠感). Ubumnandi obuphindelelwayo obuphikelelayo (回甘, huígān). Ubuhlukumezi nobunamathela lapho kulungiswe kahle akukho. Isimo esijwayelekile: “inkomishi yokuqala — iphunga, eyesibili — ukusutha, eyesithathu — ubumnandi nokuyindilinga, eyesine-neyesihlanu — ukunambitheka okungemva kusaphila” (一杯香,二杯浓,三杯甘又醇,四杯五杯韵犹存).

  • Umbala wokunandisa: Umbala okhanyayo oluhlaza ngokuthambile onombala ophuzi ngokuncane (嫩绿明亮), ohlanzekile futhi osobala. Ebangeni le-“Zhēngòng” — umbala ulula kakhudlwana, umbala we-jade encane.

  • Isisekelo setiye (iqabunga elidliwayo): Lithambe, lilingana, liyaphila (嫩匀鲜活); linombala ophuzi-noluhlaza, likhanya (黄绿明亮). Amaqabunga avuleka ngokuphelele, ekhombisa ukuphelela kokuvuna.

7. Ingxenye Yamakhemikhali:

I-Yúnwù Gòngchá ibonakala phakathi kwamabetheyi aluhlaza ngokuqukethwe okuphezulu kwama-polyphenol ngokulinganisela okuhle kwama-amino acid, okuqinisekisa ukusutha kokunambitheka kanye nobumnandi obuyisici.

  • Ama-polyphenol (茶多酚): ≥33.81% (ngokwemininingwane yokuhlola); ezingeni lophawu lwendawo — ≥34.4%. Ukuqhathanisa: okuqukethwe okujwayelekile kumabetheyi aluhlaza aseChina — 20–30%. Izinga eliphezulu libangelwa ukuhlanganiswa kohlobo olunamaqabunga amancane nendawo yezintaba. Izingxenye eziyinhloko — ama-catechin: i-EGCG, i-EGC, i-ECG, i-EC; okuqukethwe ngama-catechin esewonke — cishe i-125.21 mg/%.

  • Ama-amino acid (氨基酸): ≥4.65% (izinga le-GI); eminye imininingwane inika u-2.18 mg/g ngezinga elijwayelekile le-“bud elilodwa — amaqabunga amabili”. Okuqukethwe okuphezulu kwe-L-theanine kuphathelene nokukhanya okusabalelekayo isikhathi eside nomehluko omkhulu wamazinga okushisa osuku nosuku.

  • Ama-alkaloid: I-caffeine (咖啡碱) — cishe i-2.89–4.23%; i-theobromine ne-theophylline — ngamanani ajwayelekile etiyeni eliluhlaza.

  • Umshini wamanzi (水浸出物): ≥41.69%, okukhombisa ukugcwala okukhethekile kanye “nokuqina” kokunandisa. Ebangeni lokuqala — ≥40%.

  • Amavithamini: I-Vitamin C — okuqukethwe okubalulekile (okujwayelekile kumabetheyi aluhlaza asezintabeni), kanye namavithamini eqembu B, i-vitamin E.

  • Amaminerali: I-Zinc (Zn) ne-selenium (Se) — ngokuhlangana okukhuphukile, okubangelwa ukwakheka kwamaminerali enhlabathini yesifunda.

  • Amafutha ayingqayizivele nezingxube ezinuka kamnandi: Iphunga elimnandi lamakhesthinari noju lakhiwa ngama-pyrazine, ama-furanone ne-linalool, akhiwa ngesikhathi “sezinsimbi ezintathu.”

8. Izakhiwo Ezizuzisayo:

  • Ukusebenza kwe-antioxidant: Okuqukethwe okuphezulu kwama-catechin (ikakhulukazi i-EGCG) kuqinisekisa amandla avelele okunciphisa ama-radical akhululekile.

  • Umphumela wokuthakazelisa: Ukuhlanganiswa kwe-caffeine ne-L-theanine kunikeza ukushukumisa okuthambile, okulinganayo ngaphandle kokuphakama nokuwa okungazelelwe — “ukuphaphama kwetiye” okuyisici (清醒感).

  • Ukusekela imethabolism: Ama-catechin akhuthaza i-oxidation yamafutha, okungase kufake isandla ekulawuleni isisindo somzimba. Ngokwemithombo yendawo, ukusebenza kahle kwe-lipolysis kungaphezulu ngama-30% kunamanye amabetheyi aluhlaza avamile — mhlawumbe ngenxa yokugcwala okuphakeme kwama-polyphenol.

  • Isimiso senhliziyo nemithambo: Ukuphuzwa njalo kwetiye eliluhlaza elinokuqukethwe okuphezulu kwama-polyphenol kuhlotshaniswa nokuncipha kwe-«cholesterol emubi» (i-LDL).

  • Ukondla ngama-microelement: I-Zinc ibamba iqhaza ekusebenzeni kwamasotsha omzimba nokuvuselelwa kwezicubu; i-selenium iyi-antioxidant yemvelo kanye nesakhi esisekela umsebenzi weglandula.

  • Umphumela wokwehlisa umkhuhlane nokwenza umoya (清热解暑): I-caffeine ihlanganiswe nama-polyphenol ngokwesiko isetshenziswa ngenkathi efudumele yonyaka ukuqeda ukoma nokususa ukungakhululeki okuhambisana nokushisa.

  • Imisebenzi yengqondo: I-L-theanine ithuthukisa ukugxila futhi ikhuthaze isimo sokuzola esigxilile.

  • Umphumela wokulwa namabhaktheriya: Ama-catechin nama-tannins etiye anomphumela omaphakathi wokuvimbela amagciwane.

9. Ukunandisa:

  • Izinga lokushisa kwamanzi: 80–85 °C. Ebangeni le-“Zhēngòng” (ama-buds amsulwa) — kusondela ku-80 °C; emabangeni okuQala nawesiBili — kufinyelela ku-85 °C. Amanzi abilayo angaphezu kuka-90 °C awanconyelwa nhlobo: izinga lokushisa eliphezulu libhubhisa i-theanine futhi likhulisa ubuhlukumezi.
  • Inani letiye: 3 g ku-150 ml (isilinganiso esingu-1:50); nge-gàiwǎn enomthamo ongu-100–120 ml — 5–7 g.
  • Izitsha: Ingilazi (玻璃杯) — ukubuka ukudansa kwamaqabunga nombala wokunandisa; i-gàiwǎn yenkomishi yobumba emhlophe (盖碗) — ukwembula iphunga elimnandi nefomethi yokuhlanza okuningi; i-teapot yobumba — ngendlela yaseYurophu.
  • Inqubo:
  1. Shisisa izitsha ngamanzi ashisayo, ukhiphe.
  2. Ebangeni le-“Zhēngòng” sebenzisa indlela yokuthelelwa phezulu (上投法, shàngtóufǎ): qale uthele amanzi, bese wehlisa itiye. Kwamanye amabanga — indlela yokuthelelwa phakathi (中投法, zhōngtóufǎ): thela u-1/3 wamanzi, fake itiye, bese wengeza okusele.
  3. Thela amanzi kancane, ngoswelo lomsingathi, ugweme ukucindezela okuqondile eqabungeni — lokhu kuvimbela ukufiphala okuvela “kwizinsiba” ezishayekile.
  4. Ukuhlanza kokuqala — 30 imizuzwana. Okulandelayo ngakunye — ngokwanda ngama-5–10 imizuzwana.
  5. Itiye limelana nokuhlanza oku-7 noma ngaphezulu (耐泡性强).
  • Ukunandisa okubandayo (冷泡法): 1 g yetiye ku-50 ml wamanzi abandayo; ukubekwa efrijini imizuzu engama-30. Le ndlela ikhulisa ubumnandi futhi yehlise okuqukethwe kwe-caffeine ekhishwe.

10. Ukugcinwa:

  • Izimo: Ukupakishwa okuvalekile okungangeni ukukhanya; kude namaphunga angaphandle nemithombo yomswakama. Okuhle kakhulu — ifriji ngo-0–5 °C.
  • Isikhathi: Kunambitheka kamnandi kakhulu ezinyangeni zokuqala ezi-6–12 emva kokukhiqizwa. Itiye elisha liyanconywa ukuthi “livuswe” (醒茶) ngezinsuku ezi-7 ngemuva kokuvulwa kwephakheji — ligcinwe endaweni enomoya, evikelwe ekukhanyeni, ukuze kunyamalale iphunga elisele “lomlilo”. Ngemuva kokuvulwa kwephakheji ye-vacuum — kufanele liphuzwe phakathi kwezinsuku eziyi-10.
  • Izitha zetiye: Ukukhanya, umswakama (umswakama ekugcinweni ≤7%), ukushisa, amaphunga angaphandle, i-oxygen.

11. Inani Nokukhohlisa:

  • Izinkomba zamanani (imakethe yangaphakathi yase-China, 2023–2024):

    • I-Zhēngòng (珍贡): ≥800 yuan nge-jīn (500 g) — ama-buds amsulwa, iphunga lamakhesthinari elikhanya kakhulu.
    • Ibanga eliPhezulu (特级): 500–800 yuan nge-jīn — i-bud neqabunga elilodwa, ubumnandi boju.
    • Ibanga lokuQala (一级): 200–500 yuan nge-jīn — i-bud namaqabunga amabili, iphunga elimsulwa.
    • Ibanga lesiBili (二级): ngaphansi kwama-yuan angu-200 nge-jīn — isilinganiso esihle senani nekhwalithi sokuphuza itiye nsuku zonke.
  • Indlela yokugwema ukukhohlisa:

    • Hlola ukumila kweqabunga: I-Yúnwù Gòngchá yangempela inosonteko oluyihhuku oluyisici noboya obumhlophe obuningi. Ukukhohlisa kuvame ukuba nosonteko oluqondile noma olungacacile.
    • Hlola iphunga: Itiye langempela linephunga eliphikelelayo lamakhesthinari noju ngaphandle kwephunga “lotshani”, elibolile noma elimuncu.
    • Hlola ukunandisa: Kusobala, kuluhlaza ngokuthambile, ngaphandle kokuphazamiseka. Ukunandisa okufiphele kukhombisa izinto ezisetshenziswayo ezingekho emthethweni noma ukugcinwa okungafanele.
    • Naka inani: Inani eliphansi ngokusolisayo (ngaphansi kwayi-100 yuan nge-jīn ngebanga elishiwoyo “eliphakeme”) liwuphawu lokushintshwa.
    • Khetha umdayisi: Khetha imikhiqizo enophawu lwendawo (国家农产品地理标志) kanye namabhizinisi aziwayo esifunda sase-Guìdìng. Hlola ukuba khona kwezinga i-DB52/T 547—2008 ephakhejini.

12. Amaqiniso Athakazelisayo:

  • “UBuddha Wefu”: Ngokodabuka, ekuqaleni kokunandisa itiye laseNtabeni i-Yúnwù, kuphuma ikholomu yomusi omhlophe ngaphansi kwesembozo, kuqala isesimweni se-ambrela, bese kuba ifu, elincibilika kancane emoyeni. Kungalesi senzo sokubukwayo itiye laqanjwa ngokuthi “elamafu” nesidlaliso esithi “elamafu amhlophe” (白云茶). Umuntu othile u-Líng Yào (灵药禅师) wabona emusini isithombe sikaBuddha wakhothama — yilapho kuvela khona isisho esithi “Fó Chá” (佛茶).

  • “Itshe Letiye” eliyingqayizivele: I-Guìdìng Yúnwù Gòngchá iyilandwa itiye esifundazweni sase-Guizhou (futhi esinye sezimbadlwana e-China) isimo saso sokuthunyelwa esiqinisekiswa itshe elisalungile — itshe lika-1790 elinezinhlamvu ezingama-228, elime emthambekeni wentaba nanamuhla.

  • Itiye njengentela: Ngenkathi yobukhosi bakwa-Qing, imiphakathi yama-Miao yaseNtabeni i-Yúnwù yayingaphansi kwentela yokusanhlamvu, futhi esikhundleni sokusanhlamvu yayikhokha ngetiye — indlela eyingqayizivele yobudlelwano bezimali, ekhombisa ukubaluleka komkhiqizo.

  • Izihlahla eziyinkulungwane zeminyaka: Endaweni yeNtaba i-Dòupéng kusegciniwe izihlahla zamabetheyi zasendle ezineminyaka engaphezu kwenkulungwane enobubanzi besiqu okungafika ku-48 cm nokuphakama komqhele kungaphezu kuka-40 m — ubufakazi obuphilayo bokuthi i-Guìdìng ingesinye sezikhungo lapho kwavela khona isitshalo setiye.

  • Izinga laseYurophu lokuhlanzwa: I-Yúnwù Gòngchá ihlolwa izinhlobo ezingaphezu kuka-400 zezinsalela zezibulala-zinambuzane ngokwamazinga aseYurophu — esinye sezilawuli eziqinile kakhulu zetiye eliluhlaza laseChina.

13. Ukuqhathanisa Namanye Amabetheyi Aluhlaza:

  • I-Dūyún Máojiān (都匀毛尖, Dūyún Máojiān): “Isihlobo esiseduze” — naso sivela esifundazweni sase-Guizhou (esifundeni sase-Dūyún), siyingxenye “yamabetheyi ayishumi adumile e-China.” Womabili amabetheyi asebenzisa izinhlobo zendawo ezinamaqabunga amancane, ahlukaniswa ngoboya obuningi nokunambitheka okusha. Nokho i-Dūyún Máojiān inosonteko olumise okwentsimbi oluncane, kanti i-Yúnwù Gòngchá inosonteko oluyihhuku oluyingqayizivele. Iphunga le-Máojiān linokunambitheka okuthambile, kwezimbali; i-Gòng Chá — linokugcwalayo, nokuthambekela kwamakhesthinari noju.

  • I-Lúshān Yúnwù (庐山云雾, Lúshān Yúnwù): Itiye “lakudala lamafu” elivela kwisifundazwe sase-Jiangxi. Izimo ezifanayo zemvelo (izintaba eziphakeme, inkungu evamile), kodwa i-Lúshān Yúnwù ikhiqizwa ngobuchwepheshe be-chao-qing (ukukhishwa kwi-wok) ngaphandle komjikelezo ophindaphindiwe “wezinsimbi ezintathu”; ukumila kwayo — okuyisicaba-okugobile, ukunambitheka okuthambile futhi okunotshani, ngaphandle kwenothi eliqhamile lamakhesthinari.

  • I-Xìnyáng Máojiān (信阳毛尖, Xìnyáng Máojiān): Itiye elidumile lasesifundazweni sase-Henan, nalo linoboya obuningi. Ukumila — okuqondile, okumise okwensimbi; ukunambitheka — okumsulwa, okusha, nokunambitheka okufana namakhesthinari nobhontshisi. I-terroir yase-Xìnyáng (800–1000 m) iphansi kunaleyo yase-Yúnwù (1200–1500 m), okunikeza ukuqongelela okuncane kwama-amino acid.

  • I-Méngdǐng Gānlù (蒙顶甘露, Méngdǐng Gānlù): Itiye lasendulo “lokuthunyelwa” elivela e-Sichuan. Njenge-Yúnwù Gòngchá, inomlando we-“gòngchá” wamakhulu eminyaka. Ukumila — okusontekile okuncane, okuthambile; ukunambitheka — okuthambile futhi “okumnandi” (igama elithi “gān lù” lisho “amazolo amnandi”). Okuqukethwe yi-polyphenol kuphansi kunokwe-Yúnwù Gòngchá.

  • I-Lǜ Bǎoshí (绿宝石, Lǜ Bǎoshí): Itiye lesimanje elinegama lase-Guizhou, eliqondiswe emakethe enkulu. Iqabunga elikhulu kakhulu (i-bud elilodwa + amaqabunga amabili noma amathathu), inothi eliqhamile lamakhesthinari, kodwa ubuhle nobunzima obuncane kuqhathaniswa ne-Yúnwù Gòngchá.

Ekuphetheni

I-Yúnwù Gòngchá itiye elinomlando omude kakhulu oqinisekiswe emibhalweni phakathi kwamabetheyi aluhlaza ase-China: kusukela ekuthunyelweni kokuqala enkathini yaseYuan kuya ephawini lwendawo lwesimanje. Ukumila kweqabunga eliyihhuku, iphunga lamakhesthinari noju, nobumnandi obugcwele, obunezingqimba eziningi kwenza kube ngummeleli ophawulekayo wesikole samabetheyi saseGuizhou. Leli tiye linconywa ikakhulukazi kubathandi abafuna itiye eliluhlaza eligcwele, “elinomzimba” elinomongo womlando — okuhlukile kumabetheyi asempumalanga ye-China aziwa kakhulu, kodwa ngezinye izikhathi aqonde kakhudlwana. Iphunga lenkungu yezintaba, eligcinwe eqabungeni elisontekile, liyavuleka ngalunye ukuhlanza, liqinisekisa ifomula yakudala: “Inkomishi eyodwa — iphunga, eyesihlanu — nokunambitheka okungemva kusaphila.”