home · article
Itheya elicebile nge-selenium lase-Kaiyang
Kāiyáng fù xī chá · 开阳富硒茶
Itheya elicebile nge-selenium lase-Kaiyang (开阳富硒茶, Kāiyáng fù xī chá) — “Itheya elicebile nge-selenium lase-Kaiyang” — yitiye eliluhlaza elivela esifundeni i-Kaiyang (开阳县, Kāiyáng Xiàn), eDolobheni i-Guiyang (贵阳市), esifundazweni i-Guizhou (贵州省), emhlabathini osenezilinganiso eziphakeme kakhulu e-China ze-selenium:…
Itheya elicebile nge-selenium lase-Kaiyang (开阳富硒茶, Kāiyáng fù xī chá) — “Itheya elicebile nge-selenium lase-Kaiyang” — yitiye eliluhlaza elivela esifundeni i-Kaiyang (开阳县, Kāiyáng Xiàn), eDolobheni i-Guiyang (贵阳市), esifundazweni i-Guizhou (贵州省), emhlabathini osenezilinganiso eziphakeme kakhulu e-China ze-selenium: 3,24 mg/kg — okuphindwe ka-8–10 ngaphezu kwesilinganiso sase-China. Izindawo ezintathu kwezine zesifunda zibhekwa ‘njengendawo yemvelo ecebisa i-selenium’ (天然富硒区). Umlando wetiye uhlehlela emuva enkathini ye-Qing (清朝): umbusi u-Qianlong (乾隆, Qiánlóng), lapho ezwa leli tiye lendawo, washilo igama elaba isiqubulo: «南方茶叶甲天下,开州茶叶甲南方» — “Itheya laseNingizimu liyigugu ezweni lonke, kanti itiye lase-Kaizhou liyigugu eNingizimu” — walibiza ngegama elithi “Nández Gòngchá” (南贡茶, Nán Gòngchá — “Itheya laseNingizimu eliyisipho”). Kusukela ngo-2013 — ngumkhiqizo onegama lokuma okuphawulekayo kwe-People’s Republic of China. Ngo-2025 — 173 000 mu (~11 500 ha) wezingadi zetiye, amathani ayi-5 500 etiye elomile, inani elihlanganisiwe liyi-1,58 billion yuan.
1. Ukuhlukaniswa Nemvelaphi:
-
Uhlobo: Itiye eliluhlaza (绿茶, lǜchá), elingavuthiswanga — umkhiqizo oyinhloko nomkhulu. Itiye eliluhlaza lenziwa ngezindlela ezimbili: iyisicaba (扁形, biǎnxíng — ngokuhlobisa “Guizhou Longjing”) kanye neyisikulufu (卷曲形, juǎnqū xíng — ngokuhlobisa “Qingchi Maojian”). Imikhiqizo eyengeziwe: itiye elibomvu le-selenium (富硒红茶, fù xī hóngchá — elivuthiswe ngokuphelele) kanye netiye elimhlophe le-selenium (富硒白茶, fù xī báichá — elenziwe ngobuncane). Zonke izinhlobo zetiye ziqukethe izinga eliphakeme le-selenium.
-
Isigaba: Umkhiqizo onegama lokuma okuphawulekayo kwe-People’s Republic of China (中国国家地理标志产品, 2013). Ifa lesiko elingaphatheki leDolobha i-Guiyang (贵阳市非遗名录, 2018). Isihloko esithi “Omunye Wemikhiqizo Eyishumi Eholayo Ye-Se-China” (中国十大富硒品牌, 2024). Ukwehlulwa ekuhlolweni okungamapharamitha angama-481 kwe-European Union kwemithi yezinambuzane eyinsalela — okungenye yamatiye ambalwa ase-China anokuqinisekiswa kwe-Europe.
-
Imvelaphi: I-China, isifundazwe i-Guizhou (贵州省), idolobha i-Guiyang (贵阳市, Guìyáng Shì), isifunda i-Kaiyang (开阳县, Kāiyáng Xiàn). Isifunda sisempumalanga nenyakatho yenhloko-dolobha ye-Guizhou — i-Guiyang. Isizinda sokukhiqiza — izigodi ezinhlanu eziyizinkulungwane (万亩茶叶专业乡镇): i-Nanlong (南龙乡, Nánlóng Xiāng — “umfongo we-gongcha”), i-Hefeng (禾丰乡, Héfēng), i-Longgang (龙岗镇, Lónggǎng), i-Gaozhai (高寨乡, Gāozhài) ne-Maoyun (毛云乡, Máoyún), lapho okuvela khona amaphesenti angaphezu kuka-70 womkhiqizo.
-
Izixhumanisi zomhlaba: Cishe 27°05′ N, 106°58′ E.
2. Umlando Nokubaluleka Kwamasiko:
-
Umlando:
Inkathi ka-Qianlong (乾隆, 1735–1796) — i-gongcha ye-Qing. Ngokomlando wendawo, umlando wetiye lase-Kaiyang njenge “gongcha” (贡茶) uhlehlela emuva ekubuseni kuka-Qianlong. Indaba ithi isikhulu samasosha esasiyi-jinshi (武进士, wǔ jìnshì) u-Xu Zhankui (徐占魁, Xú Zhànkuí) wayedabuka e-Kaiyang futhi waphaka umbusi ngetiye alilethwe ekhaya. U-Qianlong, lapho ezwa umhluzi, wakhala: «此何茶也?好茶,好茶,天下少有的好茶!» — “Liyini leli tiye? Itiye elihle, itiye eliyingqayizivele eZweni.” Ngemuva kwalokhu itiye labizwa ngegama elithi “Nández Gòngchá” (南贡茶, “Itheya laseNingizimu eliyisipho”), kanti ukuze kuhlelwe ukulethwa okuvamile enkantolo kwaqokwa uJenene u-Yangwei Mei Shiqi (杨威将军梅仕奇, Yángwēi Jiāngjūn Méi Shìqí) — osebenza naye nozakwabo u-Xu Zhankui. Isizinda sokukhiqiza i-gongcha saba yisigodi i-Nanlong (南龙乡), esesalokhu siyi “mfongo” yetiye lase-Kaiyang kuze kube namuhla.
Ukuwohloka nokuvuselelwa (19th — ekuqaleni kwe-20th c.). Ngenkathi ka-Xianfeng (咸丰, 1850–1861) izimpi nezingxabano zezenhlalo zacekela phansi ezolimi zetiye lase-Kaiyang. Ngasekupheleni kwenkathi ye-Qing usomabhizinisi u-Li Qingchi (李清池, Lǐ Qīngchí) wavuselela uphawu ngaphansi kwegama elithi “Kaiyang Gòngchá” (开阳贡茶) futhi wahlela ukulethwa e-Shanghai (上海) nase-Wuhan (武汉). Ngesikhathi se-Riphabhuliki (1912–1949) i-Kaiyang yahlala ingenye yabahlinzekeli abasemqoka betiye emakethe yase-Guiyang.
Ukutholwa kwe-selenium nokuphawulwa kabusha (1980s). Ngama-1980 ucwaningo lwe-geokhemikhali lwaveza ukuthi amaphesenti angama-75 wendawo yesifunda i-Kaiyang acebile nge-selenium — isilinganiso se-Se emhlabathini singama-3,24 mg/kg, okuphindwe ka-8–10 ngaphezu kwesilinganiso sase-China (~0,29 mg/kg). Lokhu kuyingqayizivele ye-geokhemikhali ehlobene namatshe asezingeni le-Paleozoic ayingxube yezinto eziphilayo, enothiswe nge-selenium ephilayo. Ukutholakala kwaholela ekuguqulweni kwegama letiye laba “Kāiyáng fù xī chá” (开阳富硒茶, “Itheya elicebile nge-selenium lase-Kaiyang”), futhi i-selenium yaba “insika” enkulu yokumaketha yophawu.
Ukuqashelwa kwanamuhla. Ngo-2013 — ukubhaliswa kwegama lokuma okuphawulekayo. Ngo-2018 — ukufakwa embhalweni wamagugu angaphatheki weDolobha i-Guiyang. Ngo-2024 — isihloko esithi “Omunye Wemikhiqizo Eyishumi Eholayo Ye-Se-China”. Itiye elibomvu lase-Kaiyang lathola indondo yesiliva emhlabeni jikelele, elimhlophe — igolide emqhudelwaneni wesifundazwe i “Dòu Chá Sài” (斗茶赛, 2015). Ngo-2025 ububanzi bezingadi zetiye bafinyelela ku-173 000 mu (~11 500 ha), umthamo wonyaka — amathani ayi-5 500, inani elihlanganisiwe — 1,58 billion yuan.
-
Igama:
- «Kāiyáng» (开阳, Kāiyáng) — igama lesifunda. «Kāi» (开) — “vula, isiqalo,” «Yáng» (阳) — “ilanga, i-yang (isimiso sowesilisa).” Igama elidala lesifunda — «Kāizhōu» (开州, Kāizhōu).
- «Fù Xī» (富硒, Fù Xī) — “elicebile nge-selenium” — igama eliyisihluthulelo elichaza ubunikazi bophawu. «Fù» (富) — “elicebile, eliningi,” «Xī» (硒) — “i-selenium” (isakhi sekhemikhali u-Se, kusukela kokuthi “itshe” 石 + umsindo 西).
- «Chá» (茶, Chá) — itiye.
-
Ukubaluleka kwamasiko: I-Kaiyang ingenye “yezimboni ezintathu ze-selenium” (硒都, Xī Dū) zase-China kanye ne-Enshi (恩施, Hubei) ne-Ziyang (紫阳, Shaanxi). Igama lomlando elithi “Nández Gòngchá” (南贡茶, “Itheya laseNingizimu eliyisipho”), eliqala ngenkathi ka-Qianlong, libuyiselwe ekusetshenzisweni njengegama lelayini elisezingeni eliphezulu. I-Guizhou iyinqaba yesifunda semvelaphi yesihlahla setiye emhlabeni — lapha kutholakale iqabunga letiye eliyinsalela elidala kunazo zonke elineminyaka engaphezu kwesigidi — futhi itiye lase-Kaiyang lizuze lolu xhumano olujulile nomlando wasemandulo wesiko Camellia sinensis.
3. Ukuchazwa Kwezitshalo Nezinto Zokuqala:
-
Uhlobo / I-Cultivar: Izinhlobo eziyinhloko:
- Fuding Dabai Cha (福鼎大白茶, Fúdǐng Dàbái Chá) — cishe amaphesenti angama-60 okutshaliwe. Uhlobo olushesha kakhulu emva kobusika, olunamahlumela amakhulu anezinwele ezimhlophe. Lufanele ukukhiqiza izinhlobo eziyizicaba.
- Longjing 43 (龙井43, Lóngjǐng 43) — uhlobo olukhigiza kakhulu lwe-clonal, olukhethwe yi-Institute of Tea ye-Zhejiang University. Lusetshenziselwa ukukhiqiza i-“Guizhou Longjing” — itiye eliluhlaza eliyisicaba sohlobo lwase-Kaiyang.
- Izinhlobo zendawo ezixubile (当地群体种, dāngdì qúntǐzhǒng) — ezinamahlamvu amakhulu, aphakathi namancane. Zivelela ngokushesha ekuqaleni kwesizini (usuku lwama-10–15 ngaphambi kwezinhlobo ezifakwayo), zineqabunga elithambile kanye nokuqukethwe okuphakeme kwama-amino acid. Zilungele kakhulu isimo esiyisikulufu so-“Maojian.”
- Zonke izinhlobo zisemhlabathini onezinga eliphezulu le-Se futhi ziyidla ngezimpande zayo ngesimo se-organic (i-bioavailable).
-
Ukuvuna: Ukuvuna kwentwasahlobo — okuyinhloko, okunquma ikhwalithi. Amazinga ngokwezigaba:
- Izinga eliphezulu (特级): ihlumela eligcwele noma ihlumela elilodwa + iqabunga elilodwa esigabeni sokuqala sokuvuleka.
- Izinga lokuqala (一级): ihlumela elilodwa + iqabunga elilodwa.
- Izinga lesibili (二级): ihlumela elilodwa + amaqabunga amabili.
-
Okuqukethwe yi-Se eqabungeni elitsha: 0,25–4,00 mg/kg — ngokuphindwe 5,5+ kunetiye eliluhlaza elijwayelekile (~0,15 mg/kg). I-selenium isesimweni se-organic ikakhulukazi (i-selenomethionine, i-selenocysteine), okuqinisekisa ukutholakala okuphezulu ngesikhathi sokulungiswa.
4. Indawo (Terroir) Nezici Zokutshala:
-
Isimo sezulu: Isimo sezulu esishisayo sasezindawini eziphakeme, esijwayele ukuthi “低纬度、高海拔、寡日照” (dī wěidù, gāo hǎibá, guǎ rìzhào — “ububanzi obuphansi, ukuphakama okuphezulu, ilanga elincane”). Izinga lokushisa lonyaka lizungeza u-19,1°C (liphezulu kuneningi lezindawo eziphakeme zetiye ngenxa yobubanzi obuphansi). Imvula — 1 733 mm ngonyaka. Amafu — izinsuku ezingaphezu kwe-150. Ukukhanya okuhlwabusayo kuyanda, okusiza ukwakhiwa kwama-amino acid no-L-theanine eqabungeni.
-
Ukuphakama: 900–1 300 m ngaphezu kolwandle.
-
Inhlabathi: Inhlabathi ephuzi (黄壤土, huáng rǎng tǔ), ene-asidi (pH 4,5–6,5). Isilinganiso se-selenium emhlabathini singama-3,24 mg/kg — okuphindwe ka-8–10 ngaphezu kwesilinganiso sase-China. Amaphesenti angama-75 endawo yesifunda ahlukaniswa njenge “ndawomvelo ecebile nge-selenium.” Umsuka wayo — amatshe asezingeni le-Paleozoic ane-organic Se ephilayo. Ukumbozwa kwamahlathi — 54,33%. Izinsiza zamanzi — ibanga lokuqala lokuhlanzeka.
-
Imvelo: Imodeli “yetiye + ihlathi” (茶林相间, chálin xiāngjiàn): imigqa yetiye ixutshwe nezihlahla ze-ginkgo (银杏, yínxìng — Ginkgo biloba) kanye nezihlahla ze-taxus (红豆杉, hóngdòushān — Taxus chinensis), okwakha isithiyo semvelo ezilwaneni eziyingozi nokuvikela kwesimo sezulu esincane. Imithi yezinambuzane yamakhemikhali ayivunyelwe. Ukwehlulwa kwamapharamitha angama-481 okuhlolwa kwe-EU — okungenye yezindinganiso eziqine kakhulu zokuphepha kokudla emhlabeni.
5. Ubuchwepheshe Bokukhiqiza:
Umkhiqizo oyinhloko — itiye eliluhlaza ngezindlela ezimbili zentengiso.
-
Ukuphumula (摊青, tānqīng): Iqabunga elisanda kuvunwa lithululwa ezisefweni zoqalo amahora angu-5–10 — isikhathi eside kakhulu kunesikhathi samaningi amatiye aluhlaza (ngokuvamile amahora ama-2–4). Ukulahleka komswakama — 20–25%. Ukuphumula isikhathi eside kusiza ekwakhekeni kwamanothi ezimbali kanye ne-castane ephungeni.
-
“Ukubulala uhlaza” (杀青, shāqīng): Isigubhu esijikelezayo ku-200–250°C. Izinga lokushisa eliphezulu liqinisekisa ukungasebenzi ngokushesha kwama-enzyme nokulondolozwa kombala oluhlaza weqabunga.
-
Ukwakheka (理条/揉捻, lǐtiáo / róuniǎn): Okwesimo esiyisicaba (“Guizhou Longjing”) — ukucindezelwa ku-wok ekhethekile noma emshinini wokucindezela, okwakha isimo esiyisicaba esibushelelezi. Okwesimo esiyisikulufu (“Qingchi Maojian”) — ukusonteka, okwakha izikulufu eziqinile ezinoqhoshama oluningi.
-
Ukomisa (干燥, gānzào): Kuze kube umswakama ongaphansi kuka-≤7,0%.
-
Imikhiqizo eyengeziwe:
- Itheya elibomvu le-selenium (富硒红茶): Ukubuna (萎凋) → ukusonteka (揉捻) → ukuvutshelwa ku-25°C → ukomisa ngokhuni lukaphayini (松明火烘焙, sōngmíng huǒ hōngbèi), okunika intuthwana encane, okukhumbuza kude i-Zheng Shan Xiao Zhong.
- Itheya elimhlophe le-selenium (富硒白茶): Ukucubungula okuncane — ukubuna nokomiswa kwemvelo. Uboya obumhlophe bugcinwa ngokuphelele.
6. Izici Zezinzwa (Organoleptic):
-
Ukubukeka kweqabunga elomile: Isikulufu (Maojian): izikulufu eziqinile, ezihlelekile zombala oluhlaza ezinoboya obuningi besiliva, zihlangene futhi ziyafana. Isicaba (Cuipian): izicaba, ezibushelelezi, ezifana no-Longjing ovamile, ezinobuso obukhanyayo nomthunzi oluhlaza kamnene. Itheya elibomvu le-selenium: imicu emincane emnyama eneziqu zesagolide. Itheya elimhlophe le-selenium: amahlumela anoboya obumhlophe obuningi.
-
Iphunga leqabunga elomile: I-Castane (栗香, lìxiāng) — inothi eliyinhloko letiye eliluhlaza. Emazingeni aphakeme wesimo esiyisicaba — iphunga elimsulwa nelisha (清香, qīngxiāng). Itiye elibomvu — elimnandi (甜香, tiánxiāng) nentuthu encane evela ekomiseni kukaphayini. Iphunga limi siqinile — inkomishi epholile ilondoloza iphunga okungenani imizuzu eyi-15.
-
Iphunga lomhluzi: Iphunga le-castane livela ngokugcwele, lithuthukiswa ngamanothi oju nezimbali. Itiye elibomvu — elimnandi okwezithelo, nokunambitheka okuncane kwentuthu.
-
Ukunambitheka: Okusha nokuthambile (鲜醇, xiān chún) — ama-amino acid angu-3,5–5,0%, okuphakeme ngamaphesenti angu-20 kunetiye eliluhlaza elivamile. Ukuminyana nokunothile (醇厚, chúnhòu) — ama-polyphenol angaphezu kuka-30%. Ukubuya kobumnandi (回甘) — okuvezwayo nokuqhubekayo, okuqinisekiswa ukuqukethwe okuphezulu kwe-L-theanine (3,4–3,8 g/100 g). Ukunambitheka ngemuva — kuhlanzekile, akukho muncu.
-
Umbala womhluzi: Itiye eliluhlaza — oluphuzi-luhlaza, olukhanyayo nolucwebile (黄绿明亮). Itiye elibomvu — olusawolintshi-ophuzi, olucwebile (橙黄透亮). Itiye elimhlophe — oluphuzi ngokukhanya.
-
Isisekelo setiye (iqabunga elenziwe): Luhlaza kamnene, lufanayo, lunenyama futhi lithambile (嫩绿匀整,肥厚柔软). Amaqabunga awugqinsi, a-elastic, aneziqu ezibonakalayo — ubufakazi bemvelaphi yezintaba ezinde nezinhlabathi ezinothe kunazo.
7. Ukwakheka Kwamakhemikhali:
-
I-Selenium (硒, Se): 0,25–4,00 mg/kg eqabungeni elomile — uphawu olubalulekile lobunikazi. Uma uqhathanisa: itiye eliluhlaza elivamile — cishe 0,15 mg/kg. Ukwedlula — ngokuphindwe okungaphezulu kwe-5,5. I-selenium isesimweni se-organic (bioavailable) ikakhulukazi — i-selenomethionine ne-selenocysteine, okuqinisekisa ukumuncwa okufinyelela ku-80–90% ngesikhathi sokulungiswa. Esinye sezimpawu zokuhlaziya zakudala (zohlobo lwe “Nándezgòngchá”): Se ~0,35 mg/kg — eduze komkhawulo ophansi wobubanzi, kodwa isephakeme kakhulu kunesilinganiso.
-
Ama-Polyphenol (茶多酚): Anezinga elingaphezulu kuka-30%. Ngokolunye uhlaziyo lohlobo lwe “Nándezgòngchá” — 23,4% (eqenjini elithile). Ama-catechin, okuhlanganisa ne-EGCG, anika amandla okulwa ne-oxidant kanye nokunciphisa ukuncipha okuncane.
-
Ama-Amino acid (氨基酸): 3,5–5,0% — aphakeme ngamaphesenti angu-20 kunetiye eliluhlaza elivamile. Ngokuhlaziywa okuhlukile — kufika ku-13% (ngokubalwa ngendlela ye-Institute of Tea yase-China — 2,8%). Inkomba ephezulu ibangelwa isimo sezulu esinamafu nokukhanya okuhlakazekile.
-
I-L-theanine (L-茶氨酸): 3,4–3,8 g/100 g — inkomba ephezulu, eyakha isici “esisha” (鲜爽) kanye nomphumela omnene wokudambisa.
-
I-Caffeine (咖啡碱): Ngokuhlaziyo — 2,4% — okuphakathi ngokusesilinganisweni, okujwayelekile ematiyeni aluhlaza.
-
Izinto ezikhishwa ngamanzi (水浸出物): Ngokuhlaziyo — 35,6%.
-
Amavithamini: I-Vitamin C (i-ascorbic acid), amavithamini eqembu B (B1, B2), i-Vitamin K.
-
Amaminerali: Ngaphandle kwe-Se — i-zinc (Zn), i-magnesium (Mg), i-potassium (K).
-
Amafutha abalulekile: Akha iphrofayela yephunga le-castane nezimbali.
8. Izinzuzo Zezempilo:
-
Ukugcwalisa okusebenzayo kwe-selenium: Okuqukethwe yi-Se kuphindwe ngokungaphezulu kuka-5,5 kunetiye eliluhlaza elivamile. I-selenium iyi-microelement ebalulekile, edingekayo ekusebenzeni kwesimiso sokuzivikela komzimba, i-thyroid gland, kanye nokuvikela kwe-antioxidant. Isimo se-organic se-Se etiyeni lase-Kaiyang siqinisekisa ukumuncwa okufinyelela ku-80–90%, okwenza itiye libe ngomunye wemithombo yokudla esebenza kakhulu ye-selenium.
-
Isimiso se-antioxidant esiphindwe kabili: Ama-polyphenol (≥30%) + i-organic Se — ukusebenzisana kwezindlela ezimbili ezinamandla ze-antioxidant: ama-polyphenol anciphisa ama-radical mahhala ngokuqondile, kanti i-selenium ivuselela i-glutathione peroxidase — i-enzyme ye-antioxidant eyinhloko yangaphakathi.
-
Umthelela wokuvuselela nokwazi: I-caffeine (~2,4%) ngokuhlangana ne-L-theanine (3,4–3,8 g/100 g) inikeza ukuvuselelwa okumnene ngaphandle kokuphakama okwenqenayo: ukugxilisa ingqondo kuthuthuka, isimo senhlitiyo siyehla, ukukhathazeka kuncipha.
-
Ukusekela isimiso senhliziyo nemithambo yegazi: Ama-polyphenol asiza ukunciphisa izinga le-LDL cholesterol. I-selenium ibamba iqhaza ekuvikeleni i-endothelium yemithambo yegazi emonakalweni we-oxidative.
-
Ukusekela umsebenzi we-thyroid gland: I-selenium iyi-cofactor ye-deiodinases, ama-enzyme adingekayo ekuhlanganiseni amahomoni asebenzayo we-thyroid (i-T3 kusuka ku-T4).
-
Ukusekela ukugaya: Izakhi ze-polyphenol zivuselela ama-enzyme okugaya futhi zisiza i-microflora enempilo emathunjini.
-
Umsebenzi wokulawula amasosha omzimba: I-selenium ibamba iqhaza ekwehlukanisweni kwamaseli omzimba nasekulawuleni impendulo yokuvuvukala; ama-polyphenol aqinisa lo mphumela.
-
Ukusekela impilo yesikhumba: I-complex ye-antioxidant i-Se + ama-polyphenol + i-vitamin C ivikela isikhumba ekugugeni ngenxa yelanga nasekucindezelekeni kwe-oxidative.
9. Ukuphekwa Kwetiye:
-
Itheya eliluhlaza:
- Izinga lokushisa lamanzi: 80°C.
- Ubuningi betiye: 3 g emanzini ayi-150 ml.
- Isitsha: Ingilazi ekhanyayo (ukubuka isimo setiye nombala womhluzi) noma i-gaiwan emhlophe yobumba (盖碗).
- Inqubo:
- Shisisa isitsha ngamanzi abilayo, thulula amanzi.
- Thela u-3 g wetiye.
- Ukuhlamba akudingekile.
- Thela amanzi angu-80°C.
- Ukufaka amanzi kokuqala — imizuzwana engama-30.
- Thela umhluzi. Ukuthela okulandelayo — +15–20 emizuzwaneni.
- Kumelana nezikhathi zokuthela eziwu-3–5.
-
Itheya elibomvu le-selenium:
- Izinga lokushisa lamanzi: 90–95°C.
- Ubuningi betiye: 5 g emanzini ayi-150 ml (i-gaiwan).
- Inqubo: Ukuthela kokuqala — imizuzwana emi-3–5 (ngokushesha). Kumelana nezikhathi zokuthela eziwu-5–8 nokwanda kwesikhathi.
-
Itheya elimhlophe le-selenium: 85–90°C, 3–4 g emanzini ayi-150 ml, ukumisa kokuqala — imizuzwana engama-45.
10. Ukulondoloza:
- Itheya eliluhlaza: Ukupakishwa okungangeneli umoya nokungabonisi ukukhanya, efrijini ku-0–5°C. Ngemuva kokuvula — kusetshenziswe ezinyangeni ezi-3. Uma lingakavulwa — kuze kufike ezinyangeni eziyi-12–18.
- Itheya elibomvu: Indawo eyomile nepholile, evikelwe ekukhanyeni nasephungeni langaphandle. Isikhathi sokulondolozwa — kufinyelela eminyakeni emi-2–3. Ifriji ayidingeki.
- Itheya elimhlophe: Livumela ukuhlala isikhathi eside (iminyaka emi-3–5+) ezindaweni ezomile, ezinomoya omuhle. Ngokukhula nje ukunambitheka kuba mnene futhi kube mnandi kakhudlwana.
- Imithetho ejwayelekile: Izitha eziyinhloko zetiye — ukukhanya, umswakama, amaphunga angaphandle nomoya-mpilo. Akufanele ligcinwe eduze kwemikhiqizo enephunga elinamandla.
11. Intengo Nezifenqo:
-
Izigaba zentengo (cishe, itiye eliluhlaza, ngo-500 g):
- Izinga eliphezulu (特级): kusuka ku-600 yuan (~83 USD) — ihlumela elilodwa, ukuvuna kwasekuqaleni kwentwasahlobo.
- Izinga lokuqala (一级): 200–400 yuan (~28–55 USD).
- Izinga lesibili (二级): 40–80 yuan nge-1 kg (~5,5–11 USD/kg).
- I-layini eziphambili “Nández Gòngchá” (南贡茶): ibiza kakhulu — ibekwe njengomkhiqizo wokuqoqa nowesipho.
-
Ungawagwema kanjani amakhophi:
- Thenga itiye elinophawu «开阳富硒茶» lwegama lokutholakala kanye nesitifiketi semvelaphi.
- Ukuhlolwa okubalulekile: cela isitifiketi sasemlabhorathri sokuqukethwe kwe-Se. Itiye langempela lase-Kaiyang liqukethe i-selenium engu-0,25–4,00 mg/kg — le nkomba ayikwazi ukwenziwa emhlabathini ojwayelekile.
- Hlola iphunga: i-Kaiyang Fu Xi Cha yangempela inephunga le-castane eliqinile nobumnandi obubonakalayo.
- Hlola umhluzi: umbala kufanele ube luhlaza ophuzi ohlanzekile, ngaphandle kokuphazamiseka.
- Bheka isisekelo setiye: amaqabunga awugqinsi, anenyama, aluhlaza kamnene — uphawu lwetiye lasezindaweni eziphakeme olusenhlabathini enothe kunazo.
12. Amaqiniso Athakazelisayo:
-
U-Qianlong kanye “Netiye laseNingizimu eliyisipho.” Ngokwesiko lendawo, umbusi u-Qianlong, lapho ezwa itiye lase-Kaizhou (igama elidala lase-Kaiyang), wathi: “Itheya laseNingizimu liyigugu eZweni, kanti itiye lase-Kaizhou liyigugu eNingizimu” — wabeka uJenene u-Mei Shiqi ukuthi ahlele ukulethwa. Isigodi i-Nanlong (南龙) — “umfongo we-gongcha” — sikhiqiza itiye kuze kube namuhla, futhi amasimu ayo amakhulu atshalwa phakathi nenkathi ye-Qing.
-
I-Se emhlabathini — 3,24 mg/kg. Isilinganiso se-Se emhlabathini yase-Kaiyang siphindwe ka-8–10 kunesilinganiso sase-China. Amaphesenti angama-75 endawo yesifunda — indawo yokuphila ngokwemvelo. Lokhu kuyingqayizivele ye-geokhemikhali ehlobene namatshe enkathi ye-Paleozoic, futhi ayikwazi ukuphindwa ngokwendalo — okwenza itiye lase-Kaiyang libe ngumkhiqizo oyingqayizivele we-geoterroir.
-
Izi “mboni ezi-3 ze-selenium” zase-China. I-Kaiyang ihlezi ndawonye ne-Enshi (Hubei) ne-Ziyang (Shaanxi) njengesinye sezifunda ezintathu ezinkulu ze-Se e-China. Ngasinye sikhiqiza uhlu lwazo lwamatiye “fù xī”, kodwa i-Kaiyang yiyona kuphela ekhiqiza itiye eliluhlaza, elibomvu nelimhlophe ngasikhathi sinye kusuka endaweni eyodwa ye-Se.
-
I-Ginkgo + i-Taxus = isivikelo semvelo. Imodeli “茶林相间” — ukuxutshwa kwemigqa yetiye nezihlahla ze-ginkgo (Ginkgo biloba) netaxus (Taxus chinensis) — kwakha isithiyo semvelo ezilwaneni ngenxa yama-phytoncide, kuyilapho kusebenza njengendawo ebukekayo nokuvikelwa kwesimo sezulu esincane ngenxa yokushisa.
-
Amapharamitha angama-381 e-EU. Itiye lase-Kaiyang — lelinye lamatiye ambalwa ase-China, elihlolwe ngokusemthethweni ngamapharamitha angama-481 emithi yezinambuzane eyinsalela ngokwezindinganiso zase-Europe — ezinye zokuqine kakhulu emhlabeni.
-
173 000 mu ngo-2025. Ububanzi bezingadi zetiye lase-Kaiyang bungenye yezinkulu kunazo zonke esifundeni seDolobha i-Guiyang. Izigodi ezinhlanu ezinendawo engaphezu kuka-10 000 mu ngayinye zinikezwe isikhundla sokuthi “yizigodi zetiye ezikhethekile” (万亩茶叶专业乡镇).
13. Ukuqhathanisa namanye “Amayithi E-selenium” namatiye aluhlaza ase-Guizhou:
-
I-Enshi Yulu (恩施玉露, Ēnshī Yùlù): Iwona kuphela itiye eliluhlaza elenziwe nge-“steam” e-China (蒸青) elisaphila, livela e-Enshi (Hubei) — enye “yemfanekiselo ye-selenium.” Isimo — izinaliti eziluhlaza ngokumnyama. Ukunambitheka — i-umami obonakalayo nokunambitheka kwasolwandle. Itiye lase-Kaiyang — “eligazingiwe” (炒青), elinephunga le-castane esikhundleni sokuphola kolwandle. Zombili zicebile nge-Se, kodwa itiye lase-Kaiyan liqukethe i-Se enezinga eliphezulu (kufika ku-4,00 mg/kg uma liqhathaniswa no-0,5–1,0 mg/kg e-Enshi).
-
I-Ziyang Fu Xi Cha (紫阳富硒茶, Zǐyáng Fùxī Chá): I-Se-itiye lase-Ziyang (Shaanxi) — “yemfanekiselo yesithathu ye-selenium.” Itiye eliluhlaza elivamile elimnandi futhi linephunga elihlanzekile. Okuqukethwe yi-Se — 0,3–0,6 mg/kg — kuphansi kunakuleso sase-Kaiyang. Itiye lase-Ziyang limnandi futhi lilula ekunambithekeni, ele-Kaiyang — liyaminya futhi liyinkimbinkimbi.
-
I-Duyun Maojian (都匀毛尖, Dūyún Máojiān): Itiye elidumile eliluhlaza liseningizimu ye-Guizhou, elifakwe “Ematsheni Ayishumi Adumile E-China.” Isimo esiyisikulufu esinoqhoshama oluningi. Iphunga — lisha futhi linezimbali, ngaphandle kwephunga le-castane elibonakalayo. Aliyona i-Se-itiye. Ngokuhlonishwa, i-Duyun Maojian iphakeme, kodwa ngokuqukethwe kwe-Se ayinakuqhathaniswa.
-
I-Fenggang Xin Xi Cha (凤冈锌硒茶, Fènggāng Xīn Xī Chá): “Itheya le-zinc ne-selenium” elivela esigodini i-Fenggang (Guizhou) — elinye itiye le-Se lesifundazwe, kodwa eligcizelela ukunothiswa okuphindwe kabili kwe-Zn + Se. Lalifakwe “Ematsheni Ayishumi Adumile E-Guizhou.” Itiye lase-Kaiyang liphakeme ngokugxila kwe-Se, ele-Fenggang — nge-Zn.
-
I-Meitan Cuiya (湄潭翠芽, Méitán Cuìyá): Itiye eliluhlaza elivela esifundeni i-Meitan (Guizhou) — esinye sezifunda ezinkulu zokulima itiye e-China. Isimo esiyisicaba, esifana ne-Longjing. Ukunambitheka okuhlanzekile, okusha. Akuyona i-Se-itiye. I-Meitan inkulu ngokomthamo, kodwa i-Kaiyang iyingqayizivele ngenkathi ye-Se-terroir.
Ekuphetheni:
I-Kaiyang Fu Xi Cha — itiye, okungukuphela kwempahla yalo efihlwe ngaphansi komhlaba: amatshe asenkathini ye-Paleozoic acwebise inhlabathi nge-selenium ngokuphindwe ka-8–10 ngaphezu kokujwayelekile, ayidlulisela emaqabungeni ngezimpande ngesimo se-organic, i-bioavailable. Kodwa i-Se — iyisisekelo se-geokhemikhali nje; phezu kwaso — iphunga le-castane, ama-amino acid angu-3,5–5,0% kanye ne-L-theanine engu-3,4–3,8 g/100 g, okwakha ukunambitheka okufanelwe umbusi we-Qing owabiza leli tiye ngokuthi “eliyigugu eNingizimu.” Izinhlobo ezine zetiye ezivela endaweni eyodwa ye-Se — eliluhlaza (ngezindlela ezimbili), elibomvu nelimhlophe — zinikeza ukukhetha kusukela ekuvusweni kwasekuseni kuya ekudleni kokucinana kwakusihlwa, kodwa i-selenium ihlala kuyo yonke inkomishi. Leli tiye liyahambelana nalabo abafuna hhayi nje ukunambitheka, kodwa nenzuzo esebenzayo — futhi abakulungele ukuthola esifundeni sase-Guizhou esingaqhudelani enye yezindawo eziyingqayizivele kakhulu ze-geokhemikhali emhlabeni wetiye.